Την περαιτέρω στήριξη της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς στην Κύπρο και την ενίσχυση των δικοινοτικών πολιτιστικών και εκπαιδευτικών ανταλλαγών υπογραμμίζει η Πρώτη Αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Σαμπίνε Φερχάιεν, σε συνέντευξή της στο Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων. Η Γερμανίδα ευρωβουλεύτρια του ΕΛΚ αναφέρθηκε, επίσης, στη λειτουργία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στις θεσμικές μεταρρυθμίσεις στην ΕΕ, στο AgoraEU και στις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στη δημοσιογραφία.
Πολιτιστική κληρονομιά και δικοινοτικές ανταλλαγές
Η Φερχάιεν χαρακτήρισε τη συμβολή της ΕΕ ένα από τα σαφέστερα παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο ο πολιτισμός μπορεί να ενισχύσει την εμπιστοσύνη στην κοινωνία της Κύπρου. Ως βασικό εργαλείο ανέδειξε τη δικοινοτική Τεχνική Επιτροπή για την Πολιτιστική Κληρονομιά, η οποία χρηματοδοτείται από το Πρόγραμμα Βοήθειας της ΕΕ προς την τουρκοκυπριακή κοινότητα. Από το 2006, έργα με χρηματοδότηση της ΕΕ έχουν αποκαταστήσει περισσότερους από 70 χώρους, ανάμεσά τους το Κάστρο του Οθέλλου στην Αμμόχωστο. Η Επιτροπή έχει διαθέσει επιπλέον 5 εκατ. ευρώ για το έργο της Τεχνικής Επιτροπής την περίοδο 2025-2029.
Για την ίδια, ιδιαίτερη σημασία έχει ότι εμπειρογνώμονες και από τις δύο κοινότητες αποκαθιστούν μαζί εκκλησίες, τζαμιά και μνημεία, αναδεικνύοντας ότι η κληρονομιά αυτή ανήκει σε όλους τους Κυπρίους και στην Ευρώπη. Επεσήμανε, ωστόσο, ότι πολλοί θρησκευτικοί χώροι στο βόρειο τμήμα παραμένουν παραμελημένοι ή έχουν λεηλατηθεί, όπως έχει επανειλημμένα επισημάνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Η ευρωβουλεύτρια τάχθηκε υπέρ περισσότερων άμεσων πολιτιστικών και εκπαιδευτικών ανταλλαγών μεταξύ Κυπρίων από τον βορρά και τον νότο, με δικοινοτικές υποτροφίες, κοινά σχολικά και πανεπιστημιακά προγράμματα και κοινές πολιτιστικές εκδηλώσεις. Πρότεινε αξιοποίηση των Erasmus+, Ευρωπαϊκού Σώματος Αλληλεγγύης και του μελλοντικού AgoraEU. Όπως ανέφερε, οι νέοι που μαθαίνουν, δημιουργούν και αποκαθιστούν μαζί συμβάλλουν στην εμπιστοσύνη που απαιτείται για πολιτική λύση στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών. Η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς μπορεί να στηρίξει αυτή τη λύση, αλλά δεν την υποκαθιστά.
Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και επικοινωνία με τους πολίτες
Η Φερχάιεν ανέφερε ότι οι πολίτες βλέπουν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πιο θετικά απ’ όσο ενδέχεται να υποδηλώνουν ορισμένοι δημοσιογράφοι και σχολιαστές. Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι δικαιολογημένα αναμένουν ταχύτερη δράση. Καθώς στην ΕΕ η μία κρίση διαδέχεται την άλλη, οι νομοθετικές διαπραγματεύσεις πρέπει να ολοκληρώνονται σε προβλέψιμα χρονικά πλαίσια, καθώς ο χρόνος είναι καθοριστικός. Παράλληλα, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να αποφεύγουν την υπερβολική πολυπλοκότητα και την προσθήκη νέων απαιτήσεων χωρίς να υπολογίζουν επαρκώς το κόστος εφαρμογής για επιχειρήσεις, περιφερειακές αρχές και πολίτες. Ζήτησε μεγαλύτερη εναρμόνιση των κανόνων και σαφέστερη γλώσσα.
Τόνισε, ακόμη, την ανάγκη για πιο προσβάσιμη επικοινωνία σε μεγαλύτερη κλίμακα. Παρά την παρουσία γραφείων συνδέσμου σε κάθε κράτος μέλος και τις επισκέψεις πολιτών στις Βρυξέλλες και στο Στρασβούργο, απουσιάζει ένας πραγματικός ευρωπαϊκός δημόσιος χώρος ενημέρωσης. Ο τρόπος με τον οποίο ενημερώνονται για τις ευρωπαϊκές ειδήσεις πολίτες στη Λευκωσία, στο Βερολίνο και στη Μαδρίτη μπορεί να διαφέρει σημαντικά. Περισσότερο προσβάσιμη επικοινωνία, ανέφερε, θα αύξανε το ενδιαφέρον για τις δράσεις της ΕΕ και τις επιπτώσεις των αποφάσεών της, ενώ θα ενίσχυε τη διαφάνεια ανεξάρτητα από τον τόπο διαμονής.
Θεσμικές αλλαγές ενόψει διεύρυνσης
Η Φερχάιεν σημείωσε ότι οι αποφάσεις στην ΕΕ προκύπτουν από συμβιβασμούς, κάτι που αποτελεί ταυτόχρονα δύναμη και αδυναμία. Ενόψει της προοπτικής ένταξης περισσότερων χωρών, υποστήριξε ότι πρέπει να εξεταστεί η μελλοντική διαδικασία λήψης αποφάσεων και να προηγηθεί μεγάλη αλλαγή των Συνθηκών πριν γίνουν δεκτά νέα κράτη μέλη. Η δυνατότητα κάθε χώρας να ασκεί βέτο, για παράδειγμα σε αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής, δεν είναι κατάλληλη για μια ΕΕ του 2026. Κατά την ίδια, πρέπει να περιοριστεί η δυνατότητα κράτους μέλους να μπλοκάρει αποφάσεις. Ως σχετικό παράδειγμα ανέφερε πρόσφατες εμπειρίες στην Ουγγαρία υπό τον πρώην πρωθυπουργό Όρμπαν. Η διεύρυνση έχει πραγματικές προοπτικές, εφόσον η ΕΕ είναι θεσμικά έτοιμη.
Επιπλέον, χαρακτήρισε ουσιαστική αλλαγή την απόκτηση δικαιώματος νομοθετικής πρωτοβουλίας από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Σήμερα, η Κομισιόν έχει σχεδόν αποκλειστικό δικαίωμα πρωτοβουλίας, ενώ το Κοινοβούλιο, που εκλέγεται δημοκρατικά από τους πολίτες, θα μπορούσε να μετατρέπει το εκλογικό του πρόγραμμα σε συγκεκριμένες προτάσεις. Εκτίμησε ότι οι πολίτες θα υποδέχονταν θετικά μια τέτοια αλλαγή.
AgoraEU, πολιτισμός και ανεξάρτητη δημοσιογραφία
Η ευρωβουλεύτρια χαρακτήρισε τον προϋπολογισμό ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα. Η Κομισιόν έχει προτείνει 8,6 δισ. ευρώ για το AgoraEU και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα συνεχίσει να πιέζει για αύξηση κατά 10%, την οποία η ίδια υποστηρίζει πλήρως. Οποιαδήποτε περικοπή κάτω από την πρόταση της Κομισιόν, εκτίμησε, θα ήταν πολύ προβληματική. Το AgoraEU είναι ήδη μικρό πρόγραμμα σε σχέση με τον συνολικό προϋπολογισμό της ΕΕ και, αν το Συμβούλιο εφαρμόσει την ίδια ποσοστιαία περικοπή σε όλα τα προγράμματα, η ζημιά για το συγκεκριμένο πρόγραμμα θα είναι μεγαλύτερη από την εξοικονόμηση. Ο πολιτισμός, η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, η δημοκρατία και οι κοινές ευρωπαϊκές αξίες αποτελούν, όπως είπε, θεμέλια της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Η Φερχάιεν θέλει να διατηρηθούν όσα προγράμματα λειτουργούν και να βελτιωθούν στοχευμένα. Τα Creative Europe και CERV έχουν δημιουργήσει ισχυρές δομές και αξιόπιστες επωνυμίες, με κυριότερο το MEDIA. Οι φορείς χρειάζονται βεβαιότητα, λιγότερη γραφειοκρατία και ένα ευέλικτο πρόγραμμα. Για την ευρωπαϊκή πολιτιστική συνεργασία ανέφερε διασυνοριακά έργα, ευρωπαϊκά δίκτυα και πλατφόρμες, καθώς και κινητικότητα καλλιτεχνών και επαγγελματιών του πολιτισμού μέσω φιλοξενιών, περιοδειών, φεστιβάλ και εκθέσεων.
Ζήτησε ευκολότερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση για μικρούς και πολύ μικρούς οργανισμούς, τοπικούς φορείς και όσους υποβάλλουν αίτηση για πρώτη φορά. Μεταξύ των προτεραιοτήτων της είναι η μείωση του διοικητικού φόρτου, η ευρύτερη χρήση απλών εργαλείων, όπως τα κατ’ αποκοπή ποσά, η βελτίωση της προσβασιμότητας για άτομα με αναπηρίες και η μεγαλύτερη συμμετοχή υποεκπροσωπούμενων ομάδων και περιφερειών. Τα Γραφεία AgoraEU, πρόσθεσε, πρέπει να συμβουλεύουν τους αιτούντες, να στηρίζουν διασυνοριακές συνεργασίες, να αναδεικνύουν τα αποτελέσματα και να φέρνουν το πρόγραμμα πιο κοντά στους πολίτες, λογοδοτώντας παράλληλα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Χαιρέτισε την πρόταση της Κομισιόν να γίνει η ανεξάρτητη δημοσιογραφία και η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης αυτοτελής στόχος του προγράμματος, με επαρκή χρηματοδότηση. Συνέδεσε την προσπάθεια με την Ευρωπαϊκή Ασπίδα Δημοκρατίας και την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Πράξης για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης, σημειώνοντας ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Υπηρεσιών Μέσων Ενημέρωσης έχει πρόσφατα αρχίσει το έργο του. Βασικά στοιχεία είναι ο πλουραλισμός, η ανεξάρτητη δημοσιογραφία και η διασυνοριακή συνεργασία, η παιδεία στα μέσα, η καταπολέμηση της παραπληροφόρησης και η οικονομική ανθεκτικότητα του κλάδου. Η συντακτική ανεξαρτησία και η διαφάνεια, τόνισε, πρέπει να έχουν προτεραιότητα.
Εφαρμογή της Πράξης για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης
Η Φερχάιεν ανέφερε ότι η Ευρωπαϊκή Πράξη παρέχει σημαντικές εγγυήσεις και ότι προτεραιότητα είναι πλέον η πλήρης και συνεπής εφαρμογή της σε όλη την ΕΕ. Τα κράτη μέλη πρέπει να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους, η Κομισιόν να αντιμετωπίζει περιπτώσεις μη συμμόρφωσης και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να ελέγχει την εφαρμογή και να διατηρεί την πολιτική πίεση.
Για τους δημοσιογράφους και τους ειδησεογραφικούς οργανισμούς, η εφαρμογή πρέπει να σημαίνει προστασία των πηγών και των συντακτικών αποφάσεων, ανεξάρτητη διακυβέρνηση και επαρκή, προβλέψιμη χρηματοδότηση των δημόσιων μέσων ενημέρωσης, διαφάνεια στην ιδιοκτησία και δίκαιη κατανομή της κρατικής διαφήμισης. Οι ανεξάρτητες ρυθμιστικές αρχές χρειάζονται επαρκείς πόρους, ενώ οι συγχωνεύσεις που ενδέχεται να επηρεάσουν σημαντικά τον πλουραλισμό απαιτούν αυστηρό έλεγχο.
Οι νομικές εγγυήσεις από μόνες τους δεν διασφαλίζουν τη βιωσιμότητα μιας αίθουσας σύνταξης, πρόσθεσε, καθώς η ανεξάρτητη δημοσιογραφία χρειάζεται οικονομική βάση, την οποία μεταβάλλει η τεχνητή νοημοσύνη. Όταν υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποιούν δημοσιογραφικό περιεχόμενο για να απαντούν απευθείας σε ερωτήσεις, οι αναγνώστες μπορεί να μην επισκέπτονται την αρχική πηγή. Έτσι, οι εκδότες ενδέχεται να χάνουν κοινό και έσοδα που χρηματοδοτούν την έρευνα και την παραγωγή ειδήσεων. Όσοι επενδύουν στη δημοσιογραφία πρέπει να μπορούν να διατηρούν βιώσιμη τη δραστηριότητά τους.
Η ίδια ζήτησε αποτελεσματική επιβολή των δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας και μεγαλύτερη διαφάνεια για το προστατευόμενο δημοσιογραφικό περιεχόμενο που χρησιμοποιούν οι πάροχοι τεχνητής νοημοσύνης. Υποστήριξε δίκαιες συμφωνίες αδειοδότησης, ώστε οι δικαιούχοι να ασκούν τα δικαιώματά τους και να αμείβονται δίκαια, τόσο για την εκπαίδευση μοντέλων όσο και για ειδησεογραφικό περιεχόμενο που χρησιμοποιείται σε απαντήσεις παραγόμενες από τεχνητή νοημοσύνη. Και οι μικρότεροι εκδότες, πρόσθεσε, πρέπει να μπορούν να επιβάλλουν τα δικαιώματά τους και να διαπραγματεύονται δίκαιους όρους.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει τις αίθουσες σύνταξης στη μετάφραση και στην ανάλυση εγγράφων, αλλά η συντακτική ευθύνη πρέπει να παραμένει στους ανθρώπους. Για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης είναι απαραίτητα η διαφάνεια σχετικά με τα deepfakes, τα εργαλεία επαλήθευσης της προέλευσης του περιεχομένου και η ισχυρότερη παιδεία στα μέσα ενημέρωσης. Η Φερχάιεν υπογράμμισε, τέλος, ότι οι δημοσιογράφοι χρειάζονται αποτελεσματική προστασία από τον εκφοβισμό και τις καταχρηστικές αγωγές, ώστε οι πολίτες να έχουν επιλογή ανεξάρτητων και αξιόπιστων πηγών και οι δημοσιογράφοι την ελευθερία και τους πόρους να ελέγχουν όσους βρίσκονται στην εξουσία.
Πηγή: ΚΥΠΕ