Μια νέα προοπτική για την προστασία και την ανάδειξη της κυπριακής χειροτεχνίας ανοίγει με την εφαρμογή του ευρωπαϊκού συστήματος Γεωγραφικών Ενδείξεων για χειροτεχνικά και βιομηχανικά προϊόντα. Υφαντά, κεντήματα, δαντέλες, κεραμικά, είδη καλαθοπλεκτικής και άλλα προϊόντα που συνδέονται με την ιστορία, την παράδοση και την τεχνογνωσία συγκεκριμένων περιοχών θα μπορούν, εφόσον πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να αποκτήσουν αναγνωρισμένη προστασία σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στο πλαίσιο αυτό, η Υπηρεσία Κυπριακής Χειροτεχνίας του Υφυπουργείου Πολιτισμού θέτει σε δημόσια διαβούλευση το νομοσχέδιο και τους σχετικούς κανονισμούς για την εφαρμογή στην Κυπριακή Δημοκρατία του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/2411.
Πρόκειται για μια σημαντική εξέλιξη στον τομέα της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς θεσπίζεται για πρώτη φορά ένα ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα προστασίας Γεωγραφικών Ενδείξεων για μη γεωργικά προϊόντα. Το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει τη σύνδεση ενός προϊόντος με τον τόπο προέλευσής του, την ιστορική του διαδρομή, τις ιδιαίτερες τεχνικές παραγωγής και τη γνώση που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά.
Προστασία της παράδοσης και νέες δυνατότητες για τους δημιουργούς
Η καταχώριση Γεωγραφικών Ενδείξεων αναμένεται να δημιουργήσει νέες δυνατότητες για τους Κύπριους τεχνίτες, δημιουργούς και παραγωγούς, προσφέροντας ένα επιπλέον εργαλείο προστασίας και εμπορικής αξιοποίησης των προϊόντων τους.
Πέρα από τη διαφύλαξη της παραδοσιακής γνώσης και της τοπικής τεχνογνωσίας, το σύστημα αποσκοπεί στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της εξωστρέφειας, διευκολύνοντας την πρόσβαση των παραγωγών στις ευρωπαϊκές και διεθνείς αγορές.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η προστασία της αυθεντικότητας των προϊόντων έναντι απομιμήσεων, καθώς και η ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταναλωτών. Παράλληλα, η αναγνώριση της γεωγραφικής προέλευσης μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της αναγνωρισιμότητας και της εμπορικής αξίας των προϊόντων, στηρίζοντας την τοπική οικονομία και τις κοινότητες στις οποίες εξακολουθούν να ασκούνται παραδοσιακές τέχνες.
Για την Κύπρο, με τη μακρά παράδοση στην υφαντική, την κεντητική, την αγγειοπλαστική και άλλες μορφές χειροτεχνίας, το νέο πλαίσιο δημιουργεί δυνατότητες σύνδεσης της πολιτιστικής ταυτότητας με τη σύγχρονη παραγωγή και επιχειρηματικότητα.
Ποια προϊόντα μπορούν να προστατευθούν
Ο ευρωπαϊκός κανονισμός καλύπτει ένα ευρύ φάσμα χειροτεχνικών και βιομηχανικών προϊόντων που συνδέονται με συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή.
Σε αυτά περιλαμβάνονται υφαντά, κεντήματα, δαντέλες, κεραμικά, είδη καλαθοπλεκτικής, κοσμήματα, καθώς και προϊόντα από φυσική πέτρα, ξύλο, γυαλί και μέταλλο.
Η δυνατότητα προστασίας δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε προϊόντα που κατασκευάζονται με παραδοσιακές μεθόδους, αλλά επεκτείνεται και σε βιομηχανικά προϊόντα, εφόσον πληρούν τα κριτήρια που προβλέπει ο ευρωπαϊκός κανονισμός.
Η διαδικασία καταχώρισης
Αρμόδια αρχή για την εφαρμογή του κανονισμού στην Κυπριακή Δημοκρατία έχει οριστεί η Υπηρεσία Κυπριακής Χειροτεχνίας του Υφυπουργείου Πολιτισμού.
Σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία, μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου, αιτήσεις καταχώρισης Γεωγραφικών Ενδείξεων θα μπορούν να υποβάλλουν ομάδες παραγωγών, μεμονωμένοι παραγωγοί υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, καθώς και τοπικές ή περιφερειακές αρχές και ιδιωτικοί φορείς, όπου αυτό επιτρέπεται από τον κανονισμό.
Οι ενδιαφερόμενοι θα υποβάλλουν τις αιτήσεις τους στην Υπηρεσία Κυπριακής Χειροτεχνίας, η οποία θα παρέχει καθοδήγηση και στήριξη κατά την προετοιμασία τους, ενώ θα βρίσκεται σε επικοινωνία με τους αιτητές για ενδεχόμενες συμπληρώσεις ή τροποποιήσεις.
Στη συνέχεια, οι αιτήσεις θα διαβιβάζονται στο Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO), το οποίο είναι αρμόδιο για την εξέταση και την καταχώριση των Γεωγραφικών Ενδείξεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Δημόσια διαβούλευση μέχρι τις 16 Δεκεμβρίου
Η Υπηρεσία Κυπριακής Χειροτεχνίας καλεί ενώσεις παραγωγών, τεχνίτες, δημιουργούς, επιχειρήσεις χειροτεχνίας και βιομηχανίας, τοπικές αρχές και άλλους εμπλεκόμενους φορείς να συμμετάσχουν στη δημόσια διαβούλευση, καταθέτοντας τις απόψεις και τις εισηγήσεις τους επί του προτεινόμενου νομοσχεδίου, των κανονισμών και των σχετικών εντύπων αιτήσεων.
Η προθεσμία υποβολής εισηγήσεων λήγει στις 16 Δεκεμβρίου 2026, ενώ το υλικό της διαβούλευσης είναι διαθέσιμο μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας δημόσιων διαβουλεύσεων της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Για περισσότερες πληροφορίες, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επικοινωνούν με την Υπηρεσία Κυπριακής Χειροτεχνίας στο τηλέφωνο 22 653740 ή στην ηλεκτρονική διεύθυνση cyprus.handicraft@culture.gov.cy.
Η εφαρμογή του νέου συστήματος αποτελεί μια ευκαιρία για τη θεσμική αναγνώριση της σχέσης ανάμεσα στον τόπο, την τέχνη και τον δημιουργό, με στόχο η κυπριακή χειροτεχνική παράδοση να αποκτήσει πρόσθετα μέσα προστασίας και προβολής πέρα από τα σύνορα της χώρας.
