Συγκρούσεις συμφερόντων, χορηγίες σε μη επιλέξιμους δικαιούχους και ερωτήματα για ενδεχόμενες πιέσεις στη διαδικασία χρηματοδότησης αναδεικνύει η Ελεγκτική Υπηρεσία σε ειδική έκθεσή της που δημοσιοποιήθηκε σήμερα, Τετάρτη 18 Νοεμβρίου 2026, για τη διαχείριση των χορηγικών προγραμμάτων του Τμήματος Σύγχρονου Πολιτισμού. Στη γραπτή απάντησή του, η οποία περιλαμβάνεται στην έκθεση, το Τμήμα ζητά τεκμηρίωση των αναφορών περί παρεμβάσεων, εκφράζει επιφυλάξεις για την επιβολή περιορισμών στους αξιολογητές και αμφισβητεί τη συσχέτιση της ανάγκης κρατικής χρηματοδότησης με τη μη βιωσιμότητα των πολιτιστικών φορέων.
Η έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, έκτασης 100 σελίδων, αφορά συγκεκριμένα μόνο το πρόγραμμα Φεστιβάλ Τεχνών «ΚΥΠΡΙΑ» για τα έτη 2024 και 2025, καθώς και τους τομείς της Μουσικής και του Θεάτρου του προγράμματος «ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΙ» για το 2025. Στην έκθεση, παρότι το 2026 δεν εμπίπτει στην περίοδο ελέγχου, γίνεται αναφορά και στις σημαντικές καθυστερήσεις που καταγράφηκαν φέτος στην ανακοίνωση των αποτελεσμάτων του συνόλου των χορηγικών προγραμμάτων του Τμήματος Σύγχρονου Πολιτισμού, καθώς και στις επιπτώσεις τους στην πολιτιστική δραστηριότητα.
Σημειώνεται ότι, ζητήματα που άπτονται του αντικειμένου του συγκεκριμένου ελέγχου είχε θέσει δημοσίως, σε συνέντευξή του στον «Π» την 1η Σεπτεμβρίου 2025, ο νυν γενικός διευθυντής του Υφυπουργείου Πολιτισμού, Γιώργος Παπαγεωργίου, υπό την τότε ιδιότητά του ως γενικού διευθυντή της Nicosia For Art και καλλιτεχνικού διευθυντή του Διεθνούς Φεστιβάλ Λευκωσίας. Υπενθυμίζεται ότι το Διεθνές Φεστιβάλ Λευκωσίας συγκαταλεγόταν μεταξύ των διοργανώσεων που δεν εξασφάλισαν χρηματοδότηση από το «ΚΥΠΡΙΑ 2025», με τον ίδιο να ασκεί τότε κριτική τόσο για τη σύνθεση της επιτροπής αξιολόγησης όσο και για τον τρόπο με τον οποίο το Υφυπουργείο διαχειρίστηκε τις καταγγελίες περί σύγκρουσης συμφερόντων. Ειδικότερα, είχε αμφισβητήσει τη δυνατότητα διασφάλισης της ανεξαρτησίας μιας επιτροπής αποτελούμενης αποκλειστικά από πέντε ιδιώτες, δεδομένου του μικρού μεγέθους του κυπριακού πολιτιστικού πεδίου, κάνοντας αναφορά στη συμμετοχή αξιολογητών σε διοικητικά συμβούλια πολιτιστικών οργανισμών, αλλά και στις επαγγελματικές και καλλιτεχνικές συνεργασίες τους με φορείς του πολιτισμού.
Τον Φεβρουάριο του 2026, περίπου δύο μήνες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του ως γενικού διευθυντή του Υφυπουργείου Πολιτισμού, πραγματοποιήθηκε, σύμφωνα με μεταγενέστερη αναφορά του ιδίου, συνάντηση με την Ελεγκτική Υπηρεσία, κατά την οποία διατυπώθηκαν προφορικές παρατηρήσεις αναφορικά με τα χορηγικά προγράμματα. Ακολούθως, στις 23 Μαρτίου 2026, σε δηλώσεις του στον «Π», ο κ. Παπαγεωργίου επικαλέστηκε τις εισηγήσεις της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, αιτιολογώντας τις αλλαγές στη σύνθεση των επιτροπών αξιολόγησης του προγράμματος «ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΙΙ». Στις παρατηρήσεις της Ελεγκτικής αναφέρθηκε εκ νέου την 1η Ιουλίου 2026, ενώπιον της Επιτροπής Παιδείας και Πολιτισμού της Βουλής, κάνοντας λόγο για καταγγελίες κατά του Υφυπουργείου και παρατηρήσεις που αφορούσαν τη σύνθεση των επιτροπών, την ανάγκη εναλλαγής των μελών τους, τα κριτήρια αξιολόγησης και διαδικαστικά ζητήματα.
Πέραν, πάντως, των ζητημάτων που άπτονται της χρηστής διοίκησης και της διαχείρισης του δημόσιου χρήματος, η έκθεση αναδεικνύει και ένα διαχρονικό πρόβλημα του κυπριακού πολιτιστικού τομέα, αυτό της ανεπάρκειας των διαθέσιμων κονδυλίων. Στις περιπτώσεις που εξετάστηκαν, 74 από τις συνολικά 201 εγκεκριμένες αιτήσεις δεν εξασφάλισαν χρηματοδότηση, με το Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού να επισημαίνει ότι έχει επανειλημμένα υποβάλει αιτήματα για ενίσχυση των πιστώσεων στο πλαίσιο της κατάρτισης των ετήσιων προϋπολογισμών.
Η ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΛΕΓΚΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΤΜΗΜΑ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ:
Τρεις περιπτώσεις σύγκρουσης συμφερόντων
Στο επίκεντρο του ελέγχου βρίσκεται η σύνθεση και η λειτουργία των επιτροπών αξιολόγησης. Ενώ το 2024 η επιτροπή του «ΚΥΠΡΙΑ» ήταν τριμελής, αποτελούμενη από έναν εκπρόσωπο του Τμήματος και δύο ιδιώτες, το 2025 συγκροτήθηκε πενταμελής επιτροπή αποτελούμενη αποκλειστικά από ιδιώτες. Η Ελεγκτική εντόπισε τρεις περιπτώσεις που εγείρουν ζητήματα πραγματικής ή δυνητικής σύγκρουσης συμφερόντων.
Η πρώτη αφορά μέλος της επιτροπής του «ΚΥΠΡΙΑ 2024», το οποίο αξιολόγησε αίτηση για φεστιβάλ στο οποίο συμμετείχε ως καλλιτέχνης το αμέσως επόμενο έτος. Η Ελεγκτική διευκρινίζει ότι η μεταγενέστερη συνεργασία δεν αποδεικνύει από μόνη της την ύπαρξη σύγκρουσης συμφερόντων κατά τον χρόνο της αξιολόγησης, χρήζει, ωστόσο, περαιτέρω διερεύνησης.
Στη δεύτερη περίπτωση, μέλος της επιτροπής του «ΚΥΠΡΙΑ 2025» αξιολόγησε αίτηση φορέα στο διοικητικό συμβούλιο του οποίου συμμετείχε μέχρι και την ημερομηνία δημοσιοποίησης του διορισμού του στην επιτροπή. Αξιολόγησε, επιπλέον, αίτηση άλλου φορέα με τον οποίο είχε προηγούμενη επαγγελματική συνεργασία, χωρίς να έχει γνωστοποιήσει τις εν λόγω σχέσεις, παρά την υπογραφή δήλωσης αμεροληψίας.
Η τρίτη περίπτωση αφορά μέλος της επιτροπής του 2025, το οποίο δήλωσε σύγκρουση συμφερόντων λόγω της συμμετοχής συγγενικού του προσώπου πρώτου βαθμού σε συγκεκριμένες αιτήσεις και απείχε από την αξιολόγησή τους, συνέχισε, ωστόσο, να αξιολογεί τις ανταγωνιστικές αιτήσεις. Κατά την Ελεγκτική, δεν τεκμηριώνεται επαρκώς ότι εξετάστηκε κατά πόσο η μερική αυτή αποχή ήταν αρκετή.
Εκκρεμεί διαδικασία ενώπιον δικαστηρίου
Στην απάντησή του, το Τμήμα αναφέρει ότι δεν εντοπίστηκε ειδική νομοθετική διάταξη που να απαγορεύει τη συμμετοχή πρώην αξιολογητή σε επιχορηγούμενη δράση μετά τη λήξη της θητείας του. Σύμφωνα, μάλιστα, με προφορική ενημέρωση που έλαβε από το συγκεκριμένο πρόσωπο, η πρόσκληση για συμμετοχή του στο φεστιβάλ έγινε αρκετούς μήνες μετά τη λήξη της θητείας του. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά του Τμήματος ότι μία από τις περιπτώσεις συνδέεται με διαδικασία που εκκρεμεί ενώπιον δικαστηρίου, χωρίς, ωστόσο, να διευκρινίζεται ποια.
Υπέγραψαν δηλώσεις σχεδόν ενάμιση χρόνο μετά
Τα μέλη της επιτροπής του «ΚΥΠΡΙΑ 2024» υπέγραψαν δηλώσεις εμπιστευτικότητας και μη σύγκρουσης συμφερόντων τον Ιούλιο του 2025, ενώ η αξιολόγηση είχε ολοκληρωθεί στις 29 Φεβρουαρίου 2024. Η Ελεγκτική διαπίστωσε, επίσης, ότι οι δηλώσεις δεν ήταν ομοιόμορφες ως προς το περιεχόμενό τους, ενώ δεν τηρούνταν πρακτικά συνεδριάσεων, όπως προβλέπει η νομοθεσία. Το Τμήμα επισημαίνει ότι οι όροι του «ΚΥΠΡΙΑ 2024» δεν απαιτούσαν την υπογραφή τέτοιων δηλώσεων, ούτε υπήρχε σχετική οριζόντια οδηγία του Υφυπουργείου. Συμφωνεί, πάντως, με την καθιέρωση ενιαίων δηλώσεων πριν από την έναρξη της αξιολόγησης και αναφέρει ότι έχει ήδη ενσωματώσει ευρύτερα κριτήρια αποχής στους όρους εντολής των επιτροπών του.
Επιφυλάξεις για ενδεχόμενο διετή περιορισμό των αξιολογητών
Η Ελεγκτική εισηγείται τη συμμετοχή τουλάχιστον ενός εκπροσώπου του Τμήματος στις επιτροπές αξιολόγησης, καθώς και την εξέταση του ενδεχομένου απαγόρευσης της υποβολής αιτήσεων χρηματοδότησης ή της συμμετοχής των αξιολογητών, άμεσα ή έμμεσα, σε επιχορηγούμενες δράσεις για εύλογο χρονικό διάστημα, για παράδειγμα δύο ετών, πριν ή μετά τη θητεία τους. Το Τμήμα, το οποίο αναφέρει ότι έχει ήδη τροποποιήσει τη σύνθεση της επιτροπής του «ΚΥΠΡΙΑ», υπογραμμίζει ότι η επαγγελματική δραστηριοποίηση στον πολιτιστικό χώρο δεν συνιστά από μόνη της σύγκρουση συμφερόντων. Εκφράζει, παράλληλα, επιφυλάξεις για έναν γενικευμένο περιορισμό, ο οποίος ενδέχεται να μειώσει σημαντικά τη διαθεσιμότητα εμπειρογνωμόνων στο κυπριακό πολιτιστικό πεδίο.
Από τις 14 στις 18 χρηματοδοτήσεις, με την έγκριση της τότε ΓΔ και της υφυπουργού
Ερωτήματα για ενδεχόμενες πιέσεις στη διαδικασία χρηματοδότησης εγείρει η Ελεγκτική, αναφερόμενη σε δύο περιπτώσεις που αφορούν το πρόγραμμα «ΚΥΠΡΙΑ». Σύμφωνα με υπηρεσιακό σημείωμα, ημερομηνίας 17 Απριλίου 2025, οι διαθέσιμες πιστώσεις επαρκούσαν για τη χρηματοδότηση των πρώτων 14 φεστιβάλ. Από εσωτερική αλληλογραφία, ωστόσο, ημερομηνίας 28 Απριλίου 2025, προκύπτει ότι η διεύθυνση του Υφυπουργείου εισηγήθηκε την επέκταση της χρηματοδότησης μέχρι τη 18η θέση, προκειμένου να συμπεριληφθεί πρόταση από τον τομέα του λαϊκού και παραδοσιακού πολιτισμού, η οποία κατείχε τη συγκεκριμένη θέση.
Η δεύτερη περίπτωση αφορά φορέα του οποίου η αίτηση απορρίφθηκε το 2024, καθώς η κλασική μουσική δεν περιλαμβανόταν στις επιλέξιμες δραστηριότητες του προγράμματος. Ακολούθησαν παράπονα του φορέα και, στο «ΚΥΠΡΙΑ 2025», τροποποιήθηκαν οι όροι ώστε να συμπεριλαμβάνονται τόσο η κλασική μουσική όσο και ο λαϊκός και παραδοσιακός πολιτισμός, τομείς που καλύπτονταν ήδη από το πρόγραμμα «ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ» για τη Μουσική. Αν και δεν προκύπτουν στοιχεία επηρεασμού των τελικών αποφάσεων της επιτροπής αξιολόγησης, η χρονική σύμπτωση των παραπόνων με τις αλλαγές στους όρους και την επέκταση της χρηματοδότησης, χωρίς επαρκή τεκμηρίωση της σχετικής απόφασης, εγείρει, σύμφωνα με την Ελεγκτική, ζητήματα διαφάνειας και ίσης μεταχείρισης.
Στην απάντησή του, το Τμήμα διευκρινίζει ότι η επέκταση της χρηματοδότησης εγκρίθηκε από την τότε γενική διευθύντρια και την υφυπουργό Πολιτισμού. Ζητά, μάλιστα, να αποτυπωθούν στην έκθεση τα αρμόδια όργανα που ενέκριναν την απόφαση, η αιτιολογία της και η πηγή κάλυψης της πρόσθετης δαπάνης.
Ως προς τη διεύρυνση των επιλέξιμων δραστηριοτήτων, επισημαίνει ότι επρόκειτο για αλλαγή των όρων μεταξύ δύο ετήσιων προκηρύξεων και ότι θα πρέπει να εξεταστούν οι λόγοι πολιτιστικής πολιτικής που την υπαγόρευσαν, καθώς και η εφαρμογή των νέων όρων στο σύνολο των αιτητών. «Τυχόν αναφορές σε παρεμβάσεις πρέπει να συνδέονται με συγκεκριμένα έγγραφα και αποφάσεις», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Χρηματοδότηση έπειτα από 6 μήνες επικοινωνίας
Ανάλογα ερωτήματα εγείρει η Ελεγκτική και για τον τομέα της Μουσικής του «ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΙ», όπου φορέας που δεν είχε εξασφαλίσει χρηματοδότηση λόγω εξάντλησης των διαθέσιμων πιστώσεων επιχορηγήθηκε έπειτα από επανειλημμένες επικοινωνίες με το Υφυπουργείο για περίοδο περίπου έξι μηνών. Ο συγκεκριμένος φορέας ήταν δεύτερος στον κατάλογο των επιλαχόντων και, προκειμένου να τηρηθεί η σειρά κατάταξης, χρηματοδοτήθηκε και ο πρώτος. Για τον σκοπό αυτό αξιοποιήθηκαν κονδύλια που προορίζονταν για το «Σχέδιο Ενίσχυσης της Σύγχρονης Μουσικής Δημιουργίας», το οποίο τελικά δεν υλοποιήθηκε.
Το Τμήμα διευκρινίζει ότι το 2025 χρηματοδοτήθηκαν συνολικά τέσσερις επιλαχούσες αιτήσεις, με την αξιοποίηση πρόσθετης πίστωσης ύψους 20.000 ευρώ για τις δύο τελευταίες, κατόπιν έγκρισης της Γενικής Διεύθυνσης και της υφυπουργού Πολιτισμού. Υποστηρίζει ότι ο κατ' εξαίρεση χειρισμός αφορούσε την αξιοποίηση της συγκεκριμένης πίστωσης και όχι την παράκαμψη της σειράς κατάταξης, επισημαίνοντας ότι οι επανειλημμένες επικοινωνίες ενός φορέα δεν τεκμηριώνουν από μόνες τους προνομιακή μεταχείριση.
Χρηματοδοτήθηκαν αιτήσεις με χαμηλότερη βαθμολογία
Στον τομέα του Θεάτρου, μετά την ακύρωση τριών εγκεκριμένων προτάσεων, χρηματοδοτήθηκαν δύο φορείς με βαθμολογία 84,08% και 83,58%, ενώ αίτηση ομάδας φυσικών προσώπων με υψηλότερη βαθμολογία (84,95%) παρέμεινε εκτός χρηματοδότησης. Η Ελεγκτική επισημαίνει ότι ο προϋπολογισμός δεν ήταν κατανεμημένος ανά κατηγορία αιτητών και, ως εκ τούτου, δεν τεκμηριώνεται επαρκώς η συγκεκριμένη επιλογή.
Το Τμήμα αποδίδει τον χειρισμό σε λανθασμένη ερμηνεία της διαδικασίας από την αρμόδια λειτουργό και αναφέρει ότι έχει πλέον καθορίσει ενιαία σειρά προτεραιότητας για τη χρηματοδότηση επιλαχόντων.
Χορηγίες και ζητήματα επιλεξιμότητας
Μεταξύ των ευρημάτων της Ελεγκτικής περιλαμβάνονται και περιπτώσεις χρηματοδότησης φορέων οι οποίοι είτε δεν πληρούσαν τους όρους επιλεξιμότητας είτε δεν τεκμηριωνόταν επαρκώς ότι τους πληρούσαν. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο του «ΚΥΠΡΙΑ 2025» καταβλήθηκε χορηγία ύψους 50.000 ευρώ σε αναγνωρισμένο φιλανθρωπικό ίδρυμα, παρότι οι όροι του προγράμματος απέκλειαν ρητά τη συγκεκριμένη κατηγορία φορέων. Το Τμήμα επιβεβαιώνει τη διαπίστωση, θέτει, ωστόσο, ζήτημα αναθεώρησης του όρου, ώστε να μπορούν να χρηματοδοτούνται μη κερδοσκοπικά ιδρύματα των οποίων οι δραστηριότητες συνάδουν με τους στόχους του προγράμματος. Εντοπίστηκαν, επίσης, δύο φορείς που έλαβαν συνολικά 70.000 ευρώ κατά τα έτη 2024 και 2025, παρά τις γραπτές προειδοποιήσεις της Επαρχιακής Διοίκησης, ήδη από το 2021, για ενδεχόμενη διάλυσή τους. Το Τμήμα αντιτείνει ότι οι φορείς διέθεταν πιστοποιητικά εγγραφής, δεν είχαν τεθεί υπό καθεστώς διάλυσης κατά την υποβολή των αιτήσεων και αμφισβητούν ότι είχαν λάβει σχετικές προειδοποιήσεις.
Στον τομέα της Μουσικής, εξάλλου, πέντε φορείς έλαβαν συνολικά 74.036 ευρώ, χωρίς, σύμφωνα με την Ελεγκτική, να τεκμηριώνεται από τα καταστατικά τους ότι είχαν ως κύρια δραστηριότητα τη μουσική. Το Τμήμα αποδίδει το ζήτημα στην ασάφεια του σχετικού όρου, υποστηρίζοντας ότι η ερμηνεία που ακολουθήθηκε εφαρμόστηκε ενιαία στο σύνολο των αιτητών και ότι δεν επρόκειτο για επιλεκτικές εξαιρέσεις.
Ίδια αιτιολόγηση, διαφορετική βαθμολογία
Ασυνέπειες μεταξύ της βαθμολογίας που αποδόθηκε στις αιτήσεις και του σκεπτικού των αξιολογητών εντοπίζει, επίσης, η Ελεγκτική Υπηρεσία. Ενδεικτικά, στον τομέα της Μουσικής δύο αιτήσεις με πανομοιότυπες παρατηρήσεις των αξιολογητών έλαβαν βαθμολογία 80% και 93%, ενώ στον τομέα του Θεάτρου εντοπίστηκαν δύο έντυπα αξιολόγησης για την ίδια δράση, με ουσιαστικά το ίδιο σκεπτικό, αλλά διαφορετικές βαθμολογίες (85,66% και 94,68%). Τελικά λήφθηκε υπόψη η υψηλότερη βαθμολογία, χωρίς να τεκμηριώνεται στον φάκελο η σχετική επιλογή.
Εντοπίστηκαν, ακόμη, περιπτώσεις μεταγενέστερων διορθώσεων χωρίς επαρκή αιτιολόγηση, ασυνέπειες μεταξύ ατομικών και συλλογικών αξιολογήσεων, αλλά και περίπτωση βαθμολογίας 100/100 χωρίς να εντοπιστεί το αντίστοιχο ατομικό έντυπο αξιολόγησης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, οι βαθμολογίες είχαν αρχικά καταχωριστεί με μολύβι και ακολούθως με μελάνι, πρακτική που, κατά την Ελεγκτική, δεν διασφαλίζει την ακεραιότητα των καταχωρίσεων.
Το Τμήμα αποδίδει ορισμένες από τις διαφοροποιήσεις σε λάθη που διορθώθηκαν ή σε αλλαγές βαθμολογιών κατά τη συλλογική συζήτηση των αξιολογητών, χωρίς να επικαιροποιηθούν τα αρχικά έντυπα. Υποστηρίζει ότι οι συγκεκριμένες μεταβολές δεν επηρέασαν την τελική επιλογή των δικαιούχων. Αναγνωρίζει, πάντως, την ανάγκη εξατομικευμένης αιτιολόγησης της βαθμολογίας ανά κριτήριο αξιολόγησης, καθώς και τεκμηρίωσης των μεταγενέστερων αλλαγών.
Δεκατέσσερις αιτήσεις απορρίφθηκαν στη βάση ασαφούς όρου
Αδυναμίες εντοπίζονται και στη διαδικασία εξέτασης των ενστάσεων, με τα μέλη της αρμόδιας επιτροπής να μην έχουν υποβάλει δηλώσεις μη σύγκρουσης συμφερόντων και τις αποφάσεις απόρριψης των ενστάσεων να στερούνται, κατά την Ελεγκτική, επαρκούς και εξατομικευμένης αιτιολογίας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η απόρριψη 14 αιτήσεων, πέντε στον τομέα της Μουσικής και εννέα στον τομέα του Θεάτρου, λόγω της μη δήλωσης όλων των δημιουργικών συντελεστών ως μελών της ομάδας. Σύμφωνα με την Ελεγκτική, η συγκεκριμένη υποχρέωση δεν προέκυπτε με σαφήνεια από τους όρους του προγράμματος του 2025 και αποσαφηνίστηκε το 2026. Παρ' όλα αυτά, σε τρεις περιπτώσεις υποβολής ενστάσεων, η αρμόδια επιτροπή επικύρωσε την απόρριψη των αιτήσεων, αντί να τις προωθήσει για επανεξέταση.
Το Τμήμα αναφέρει ότι θα εξετάσει το σύνολο των επηρεαζόμενων περιπτώσεων, ανεξαρτήτως του κατά πόσο οι αιτητές υπέβαλαν ένσταση, στη βάση των όρων που ίσχυαν το 2025 και χωρίς αναδρομική εφαρμογή των νέων απαιτήσεων. Εφόσον διαπιστωθεί ανάγκη επανεξέτασης, ο διοικητικός χειρισμός θα καθοριστεί με την αναγκαία νομική καθοδήγηση και από τα αρμόδια όργανα. Η διαδικασία προβλέπεται να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος Ιανουαρίου 2027.
Μηδενικά έσοδα παρά τη διάθεση εισιτηρίων
Σημαντικές αδυναμίες καταγράφονται και στον οικονομικό έλεγχο των επιχορηγούμενων δράσεων του «ΚΥΠΡΙΑ», καθώς τα παραστατικά που τεκμηριώνουν τους οικονομικούς απολογισμούς υποβάλλονται στους εξωτερικούς ελεγκτές των φορέων και όχι στο Τμήμα, το οποίο δεν διενεργούσε ούτε δειγματοληπτικούς ελέγχους. Από την εξέταση δέκα φεστιβάλ προέκυψαν, σε τουλάχιστον έξι περιπτώσεις, ενδείξεις ότι δεν δηλώθηκαν ή δεν τεκμηριώθηκαν επαρκώς όλα τα έσοδα των διοργανώσεων. Σε μία περίπτωση, μάλιστα, ο εξωτερικός ελεγκτής πιστοποίησε μηδενικά έσοδα, παρότι διατίθεντο εισιτήρια μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας.
Το Τμήμα αναφέρει ότι η πρακτική που ακολουθείτο είχε τη σύμφωνη γνώμη του Λογιστηρίου. Έχει, ωστόσο, προχωρήσει στον διορισμό ανεξάρτητου εξωτερικού ελεγκτή από το Υφυπουργείο, ενώ σχεδιάζεται η υποβολή αναλυτικών καταστάσεων παραστατικών και η διασταύρωση των δηλωθέντων εσόδων με τα στοιχεία των ηλεκτρονικών πλατφορμών πώλησης εισιτηρίων.
Ερωτήματα για τη γνησιότητα παραστατικών
Η Ελεγκτική εντόπισε, επίσης, τιμολόγια με ηλεκτρονικά επικολλημένες υπογραφές, καθώς και παραστατικά που, ενώ φέρονταν να έχουν εκδοθεί από διαφορετικούς προμηθευτές, έφεραν συνεχόμενη αρίθμηση. Διευκρινίζει ότι τα ευρήματα αυτά δεν αποτελούν από μόνα τους απόδειξη πλαστογράφησης, ζητά, ωστόσο, ειδική διερεύνηση και, εφόσον προκύψουν ενδείξεις ποινικών αδικημάτων, εξέταση του ενδεχομένου παραπομπής των υποθέσεων στις διωκτικές αρχές.
Ζήτημα ανεξαρτησίας εγείρεται και ως προς την πιστοποίηση των οικονομικών απολογισμών, καθώς σε μία περίπτωση ο λογιστής που υπέγραψε τον απολογισμό ήταν ταυτόχρονα διευθυντής της αιτήτριας εταιρείας, ενώ σε άλλη ο απολογισμός έφερε μόνο την υπογραφή του ιδρυτή του ιδρύματος, χωρίς πιστοποίηση από ανεξάρτητο ελεγκτή.
Το Τμήμα επισημαίνει ότι η ηλεκτρονική μορφή ενός παραστατικού δεν αρκεί από μόνη της για να κριθεί άκυρο, αναγνωρίζει, ωστόσο, την ανάγκη εξέτασης των πρωτογενών εγγράφων και αποσαφήνισης των απαιτήσεων ανεξαρτησίας των προσώπων που πιστοποιούν τους οικονομικούς απολογισμούς.
Κίνδυνος διπλής χρηματοδότησης
Σε μία περίπτωση φεστιβάλ του 2024 καταβλήθηκε χορηγία ύψους 24.000 ευρώ, ενώ οι πραγματικές επιλέξιμες δαπάνες ανήλθαν στις 22.300 ευρώ. Το Τμήμα αναφέρει ότι θα επαληθεύσει τα ποσά μέχρι το τέλος Ιανουαρίου 2027 και, εφόσον επιβεβαιωθεί η υπερπληρωμή των 1.700 ευρώ, θα καθοριστεί ο ενδεδειγμένος χειρισμός σε συνεργασία με το Λογιστήριο.
Η Ελεγκτική επισημαίνει, παράλληλα, τον κίνδυνο διπλής χρηματοδότησης των ίδιων δαπανών μέσω διαφορετικών χορηγικών προγραμμάτων, ελλείψει συστηματικής διασταύρωσης των στοιχείων. Το Τμήμα υπογραμμίζει ότι η υποβολή αιτήσεων σε περισσότερα προγράμματα δεν αποδεικνύει από μόνη της διπλή χρηματοδότηση, αναφέρει, ωστόσο, ότι στις προκηρύξεις του 2027 προβλέπεται η χρηματοδότηση του ίδιου φεστιβάλ είτε από το «ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ» είτε από το «ΚΥΠΡΙΑ».
Εκτός του δημοσιοποιημένου καταλόγου οι χορηγίες του «ΚΥΠΡΙΑ»
Ζήτημα διαφάνειας προκύπτει και από την ταξινόμηση των πιστώσεων του «ΚΥΠΡΙΑ» ως λειτουργικών δαπανών και όχι ως κοινωνικών παροχών, με αποτέλεσμα οι συγκεκριμένες χορηγίες να μην περιλαμβάνονται στον ετήσιο κατάλογο που δημοσιεύει το Γενικό Λογιστήριο. Το Τμήμα αναφέρει ότι εξετάζει την αλλαγή της ταξινόμησης στο πλαίσιο του προϋπολογισμού του 2027, καθώς και τη συμπλήρωση των στοιχείων που διαβιβάζονται στο Γενικό Λογιστήριο.
Ελλείψεις διαπιστώθηκαν και στο Κεντρικό Μητρώο Κρατικών Ενισχύσεων για το υποπρόγραμμα της Μουσικής, όπου δεν είχαν καταχωριστεί πέντε εγκεκριμένες ενισχύσεις σε ομάδες φυσικών προσώπων, ενώ από τις 42 εγκεκριμένες ενισχύσεις σε φορείς είχαν καταχωριστεί μόλις 15. Το Τμήμα αποδίδει την εκκρεμότητα στην πρακτική καταχώρισης των ποσών που είχαν ήδη καταβληθεί και αναφέρει ότι θα προχωρήσει σε συγκεντρωτικό έλεγχο και διόρθωση των ελλείψεων.
«Οι φορείς επαναπαύονται με την προοπτική λήψης της χορηγίας»
Ζήτημα ευρύτερης πολιτιστικής πολιτικής εγείρει η Ελεγκτική Υπηρεσία σε σχέση με τη βιωσιμότητα των φεστιβάλ που χρηματοδοτούνται μέσω του «ΚΥΠΡΙΑ». Κατά την Υπηρεσία, παρά το γεγονός ότι ένας από τους βασικούς στόχους του προγράμματος είναι η διασφάλιση της βιωσιμότητας υφιστάμενων και μελλοντικών φεστιβάλ, έχουν δημιουργηθεί σχέσεις εξάρτησης των δικαιούχων από την κρατική χρηματοδότηση, ενώ ορισμένες διοργανώσεις παραμένουν ζημιογόνες ακόμη και μετά τη λήψη της χορηγίας.
Η Ελεγκτική επικαλείται, μάλιστα, εσωτερική αλληλογραφία του ίδιου του Τμήματος Σύγχρονου Πολιτισμού, στην οποία αναφέρεται ότι ορισμένα φεστιβάλ δεν θα είναι βιώσιμα χωρίς κρατική στήριξη και ότι οι φορείς φαίνεται να επαναπαύονται με την προοπτική λήψης της χορηγίας. Εισηγείται, ως εκ τούτου, να εξεταστεί η εισαγωγή κριτηρίου οικονομικής επάρκειας των αιτητών, καθώς και ο ενδεχόμενος καθορισμός ελάχιστου ποσοστού του κόστους μιας διοργάνωσης που θα πρέπει να αποδεικνύεται, κατά την υποβολή της αίτησης, ότι μπορεί να καλυφθεί από ίδιους πόρους ή άλλες εξασφαλισμένες πηγές χρηματοδότησης.
Η ανάγκη κρατικής στήριξης δεν συνεπάγεται μη βιωσιμότητα, απαντά το Τμήμα
Διαφορετική προσέγγιση ως προς την έννοια της βιωσιμότητας υιοθετεί στη γραπτή απάντησή του το Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού, υπογραμμίζοντας ότι η ανάγκη κρατικής στήριξης δεν αρκεί από μόνη της για να θεμελιώσει συμπέρασμα περί μη βιωσιμότητας ενός πολιτιστικού φορέα ή περί δεδομένης χορηγίας. Η δημόσια χρηματοδότηση, επισημαίνει, αποτελεί βασικό εργαλείο πολιτιστικής πολιτικής διεθνώς, ιδίως σε χώρες όπου υπάρχει περιορισμένος αριθμός χορηγών και αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στην υποστήριξη δράσεων με πολιτιστική αξία, των οποίων το κόστος δεν μπορεί να καλυφθεί πλήρως από εισιτήρια ή ιδιωτικές χορηγίες.
Το Τμήμα διαχωρίζει, επίσης, την οικονομική κατάσταση ενός φορέα από τη δυνατότητα υλοποίησης μιας συγκεκριμένης διοργάνωσης και τη μακροπρόθεσμη συνέχειά της, σημειώνοντας ότι η εμφάνιση ελλείμματος στον απολογισμό ενός φεστιβάλ απαιτεί διερεύνηση των αιτιών και του τρόπου κάλυψής του, προτού εξαχθούν γενικότερα συμπεράσματα. Συμφωνεί, πάντως, με την εξέταση αυστηρότερων απαιτήσεων τεκμηρίωσης της οικονομικής δυνατότητας των αιτητών, υπό την προϋπόθεση ότι τυχόν απαίτηση για ελάχιστο ποσοστό ιδίων πόρων ή άλλης εξασφαλισμένης χρηματοδότησης δεν θα αποκλείει δυσανάλογα νέους ή μικρότερους φορείς.
Εκτός χρηματοδότησης αξιόλογες προτάσεις λόγω ανεπάρκειας κονδυλίων
Σημείο σύγκλισης μεταξύ Ελεγκτικής Υπηρεσίας και Τμήματος Σύγχρονου Πολιτισμού αποτελεί η διαπίστωση ότι οι διαθέσιμες πιστώσεις δεν επαρκούν για τη χρηματοδότηση σημαντικού αριθμού προτάσεων που πληρούν τα κριτήρια των προγραμμάτων και εξασφαλίζουν υψηλή βαθμολογία. Ενδεικτικά, στο «ΚΥΠΡΙΑ» το ποσοστό των εγκεκριμένων αιτήσεων που τελικά χρηματοδοτήθηκαν μειώθηκε από 76,5% το 2024 σε 45% το 2025, παρά την αύξηση της συνολικής δαπάνης από 648.713 ευρώ σε 691.327 ευρώ. Το Τμήμα επισημαίνει ότι η ανάγκη ενίσχυσης των σχετικών κονδυλίων έχει επανειλημμένα επισημανθεί και από το ίδιο και αποτελεί διαχρονικό αίτημά του κατά τη διαδικασία κατάρτισης του ετήσιου προϋπολογισμού. Συμφωνεί με την ανάγκη ανασχεδιασμού των προγραμμάτων, υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι αυτός θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες των διαφορετικών τομέων της πολιτιστικής δημιουργίας και την επάρκεια των διαθέσιμων πόρων.
Οι καθυστερήσεις του 2026 και η αξιολόγηση του αντικτύπου των χορηγιών
Αναφορά γίνεται στην έκθεση και στις καθυστερήσεις στην ανακοίνωση των αποτελεσμάτων των χορηγικών προγραμμάτων το 2026, παρότι το συγκεκριμένο έτος δεν εμπίπτει στην περίοδο ελέγχου. Η Ελεγκτική επισημαίνει ότι οι καθυστερήσεις είχαν ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της πολιτιστικής δραστηριότητας κατά το πρώτο εξάμηνο και τη μεταφορά σημαντικού μέρους των δράσεων στο δεύτερο, υπό αυξημένη χρονική πίεση και εις βάρος της ποιότητας των διοργανώσεων. Εισηγείται, ως εκ τούτου, την ολοκλήρωση των διαδικασιών και την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων εντός του προηγούμενου έτους ή, κατ' εξαίρεση, εντός του πρώτου τριμήνου του έτους υλοποίησης. Το Τμήμα συμφωνεί με το συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, ζητά, ωστόσο, να προσδιοριστούν οι αιτίες και τα επιμέρους στάδια στα οποία σημειώθηκαν οι καθυστερήσεις του 2026, προτού αυτές αποδοθούν στο ίδιο.
Τέλος, η Ελεγκτική διαπιστώνει απουσία επαρκούς αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των χορηγικών προγραμμάτων, πέραν της καταγραφής των ποσών που διατίθενται και του αριθμού των αιτήσεων που χρηματοδοτούνται. Το Τμήμα αναγνωρίζει την ανάγκη καθιέρωσης σχετικών δεικτών, επισημαίνει, ωστόσο, ότι η πολιτιστική αξία μιας δράσης δεν αποτιμάται αποκλειστικά με αριθμητικά ή οικονομικά δεδομένα. Στην αξιολόγηση θα πρέπει, όπως αναφέρει, να συνυπολογίζονται η καλλιτεχνική συμβολή, η ανάπτυξη κοινού, η προσβασιμότητα, η γεωγραφική διασπορά, η ανάδειξη νέων δημιουργών και η συνέχεια της πολιτιστικής δραστηριότητας.
