Μέσα στη ραστώνη του Αυγούστου, τον μήνα που όλα κυλούν αργά και με τους ρυθμούς των διακοπών, η νέα Υφυπουργός Πολιτισμού, Κλέα Χατζηστεφάνου Παπαέλληνα έχει ξεκινήσει την καθιερωμένη -για κάθε νέο αξιωματούχο πια- τουρνέ. Το Υφυπουργείο, στη δική του ανακοίνωση, το ονομάζει «σειρά εντατικών επαφών, στο πλαίσιο της ενημέρωσής της, αμέσως μετά την ανάληψη των νέων της καθηκόντων» συνοδευόμενη, φυσικά από τον σχετικά νέο στη θέση, Γενικό Διευθυντή του Υφυπουργείου, Γιώργο Παπαγεωργίου. Ο πρώτος σταθμός ήταν το Κυπριακό Μουσείο και η Πύλη Πάφου, εδώ στη γειτονιά της εφημερίδας «Πολίτης». Η Υφυπουργός, όπως σημειώνει εκείνη η ανάρτηση, είχε, μεταξύ άλλων, «συνάντηση με τον Διευθυντή του Τμήματος Αρχαιοτήτων, Γιώργο Γεωργίου, κατά την οποία ενημερώθηκε για το έργο, τις προτεραιότητες και τις τρέχουσες δράσεις του Τμήματος». Τέλος, καταγράφεται ότι στόχος των επισκέψεων είναι η «άμεση και ολοκληρωμένη ενημέρωσή της για τα ζητήματα που άπτονται της πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου». Δεύτερος σταθμός η Πάφος, όπου η κ. Παπαέλληνα επισκέφθηκε τον Αρχαιολογικό χώρο Νέας Πάφου, ενώ ακολούθησε το Πολιτιστικό Χωριό της Λέμπας.
Είναι ομολογουμένως συνηθισμένο πια, οι διάφοροι νέοι αξιωματούχοι να περιοδεύουν στα τμήματα προκειμένου να ενημερωθούν. Εκ πρώτης όψεως, είναι αναγκαίο αφού δεν ξέρουν καν πώς λειτουργούν τα τμήματα ή τι ανάγκες υπάρχουν, ακόμη και τι προτεραιότητες έχουν τεθεί προηγουμένως. Ήδη, μέλη της καλλιτεχνικής κοινότητας άρχισαν να αντιδρούν για το γεγονός ότι θεωρούν ότι προέρχεται από διαφορετικό πεδίο και άλλοι για το ιδεολογικό προφίλ της νέας Υφυπουργού. Πάντως, η Κλέα Χατζηστεφάνου Παπαέλληνα ίσως έχει ορισμένες επαφές με τον πολιτισμό τις οποίες δεν γνωρίζει όλη η καλλιτεχνική κοινότητα, πλην αυτής του εικαστικού πεδίου. Στις αρχές της τρέχουσας χρονιάς, άρχισε να λειτουργεί το Beautyline Art Foundation, της οικογένειας Παπαέλληνα, το οποίο έχει ήδη δώσει τα πρώτα δείγματα της δράσης του με τα προγράμματα φιλοξενίας που πραγματοποιεί. Για την κατεύθυνση του πολιτισμού και για το κατά πόσο βρίσκονται πλέον σε θέσεις-κλειδιά πρόσωπα με γνώση και εμπειρία στον τομέα ή εάν, τελικά, οι θέσεις αυτές λειτουργούν ως «δωράκια» ενόψει της επόμενης προεκλογικής εκστρατείας του Προέδρου Χριστοδουλίδη, θα πρότεινα στην κοινότητα να κοιτάξει επίσης τα νέα μέλη των Διοικητικών Συμβουλίων του ΘΟΚ και του Ιδρύματος Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου. Για παράδειγμα, το όνομα της Κυριακής Μανουσάκη, η οποία ήταν υποψήφια με την ΕΔΕΚ, ή εκείνο του πρώην Χρηματοοικονομικού Επιτρόπου Παύλου Ιωάννου, επί διακυβέρνησης Νίκου Αναστασιάδη, ο οποίος ήταν υποψήφιος με το ΕΛΑΜ στις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου. Σε κάθε περίπτωση, όλα τα μέλη των Διοικητικών Συμβουλίων, όπως και η ίδια η Υφυπουργός, οφείλουν να σέβονται τους θεσμούς, την αυτονομία τους και την ελευθερία της καλλιτεχνικής δημιουργίας, αλλά και να διαθέτουν την απαιτούμενη γνώση, ώστε να αντιλαμβάνονται το αντικείμενο για το οποίο καλούνται να αποφασίζουν.
Στην Ιφιγενείας οι τρύπες
Το μέλλον, όμως, της καλλιτεχνικής κοινότητας, και ευρύτερα της πολιτιστικής ανάπτυξης και διατήρησης της κληρονομιάς μας φέρει κυρίως το Υφυπουργείο Πολιτισμού, το χαρτοφυλάκιο του οποίου ανέλαβε η Κλέα Χατζηστεφάνου Παπαέλληνα.
Αυτές τις λίγες μέρες του καλοκαιριού, λοιπόν, που έχει στη διάθεσή της η νέα υφυπουργός και η ομάδα - σύμβουλοι της, προτού αρχίσουν τα πανηγύρια της Βουλής των Αντιπροσώπων και γενικότερα της κινητικότητας των κονδυλίων ή των αντιδράσεων για τις ενδεχόμενες καθυστερήσεις, ίσως θα έπρεπε να τις αφιερώσει στο κτήριο της Ιφιγενείας. Εκεί που η πηγή κάπου μπάζει. Για παράδειγμα, έχει ενημερωθεί για τα του κτηρίου; Τι γίνεται με τις ανακατανομές; Γιατί λειτουργοί αλλάζουν τμήματα και γιατί έχει γεμίσει ένας όροφος «Διοίκησης» και στον κάτω όροφο τα τμήματα υπολειτουργούν; Δεν θα έλεγα πως είναι κακό να υπάρξουν κάποιες θέσεις, ωστόσο τα θεμέλια δεν είναι γερά και μάλλον οι τρύπες που έχουν δημιουργηθεί δεν θα είναι εύκολο να καλυφθούν. Θυμίζουμε ότι το Υφυπουργείο παίρνει μόλις το 0.6% από τον κρατικό προϋπολογισμό, πράγμα που τόνισε και η απερχόμενη, Βασιλική Κασσιανίδου. Ας πάρουμε, για παράδειγμα, το πιο απλό ζήτημα: Θα προλαβαίνουν να εξετάζουν τις αιτήσεις όλων αυτών των επιχορηγικών προγραμμάτων; Το Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού του Υφυπουργείου Πολιτισμού τρέχει τουλάχιστον 10 επιχορηγικά προγράμματα, ενώ συνδιοργανώνει τουλάχιστον 6 Φεστιβάλ. Επιπλέον, είναι και οι διάφορες επιτροπές στις οποίες συμμετέχουν, ενώ πρέπει να διαχειριστούν και θεσμούς όπως τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας. Άραγε έχει ενημερώσει κανείς την Υφυπουργό για τη σχέση αγάπης και μίσους που έχουν οι λογοτέχνες του τόπου με τα κρατικά μας βραβεία;
Το άλυτο «Κυπριακό» του πολιτισμού
Πέραν των θεμάτων που πρέπει να διαχειριστεί ανάμεσα στους ορόφους, την 1η Ιουλίου 2026, ο Γενικός Διευθυντής, κατά την ενημέρωση της -επίσης- νέας, σε σύνθεση, Επιτροπής Παιδείας και Πολιτισμού, αναφέρθηκε στο άλυτο «Κυπριακό» πρόβλημα του πολιτιστικού πεδίου, το γνωστό σε όλους «καθεστώς του καλλιτέχνη». Σε εκείνη τη συνεδρίαση είχε αναφέρει ότι το νομοσχέδιο, μετά από τροποποιήσεις, μεταφραζόταν εκείνο το διάστημα για να δοθεί σε εμπειρογνώμονες που βρήκαμε σε μία ημερίδα στη Λάρνακα. Μάλιστα είχε δώσει και συγκεκριμένη ημερομηνία, τις 18 Ιουλίου 2026. Οι πληροφορίες μας λένε ότι οι καλλιτέχνες ήθελαν διαβούλευση, που δεν έγινε. Τελικά δόθηκε, όμως, το νομοσχέδιο στους εμπειρογνώμονες; Η Υφυπουργός, τότε, εμφανίστηκε επιφυλακτική ως προς τον καθορισμό συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος για την επαναφορά του νομοσχεδίου ενώπιον της Επιτροπής, εξηγώντας ότι αποφεύγει να δεσμεύεται με ημερομηνίες όταν δεν είναι βέβαιη ότι μπορούν να τηρηθούν. Ωστόσο, εξέφρασε την εκτίμηση ότι το Υφυπουργείο θα καταφέρει να επαναφέρει το αναθεωρημένο νομοσχέδιο μέχρι το τέλος του 2026. Θυμίζουμε ότι το καθεστώς ήταν μία από τις προτεραιότητες της κυβέρνησης Χριστοδουλίδη σύμφωνα με την προεκλογική του εκστρατεία… που όμως «ξέχασε» να προσθέσει στο State of the Union της χρονιάς. Με βάση δηλώσεις της πρώην Υφυπουργού και του νυν Γενικού Διευθυντή, το καθεστώς παραμένει προτεραιότητα.
Οι άστεγοι… πίσω από την εικόνα
Η νέα Υφυπουργός επέλεξε δε το Τμήμα Αρχαιοτήτων, το Αρχαιολογικό Μουσείο Νέας Πάφου και το Πολιτιστικό Χωριό της Λέμπας επειδή, μάλλον, εκεί έχει κάτι λειτουργικό να συναντήσει. Αυτό δεν συμβαίνει με άλλες πολιτιστικές υποδομές, όπως η Βιβλιοθήκη ή το Μουσείο Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης. Δεν πιστεύω να της είπανε ότι το τελευταίο είναι η Κρατική Πινακοθήκη Σύγχρονης Τέχνης - ΣΠΕΛ που τη βαφτίσαμε για την Κυπριακή Προεδρία, τοποθετώντας μια πορτοκαλί φανταζί ταμπέλα. Τίποτα άλλο δεν έγινε. Στο «Παράθυρο» και από αυτή τη στήλη, γράψαμε ότι σε ένα γραφείο της Διοίκησης υπάρχει μία προκήρυξη για επιμελητή του νέου αυτού εγχειρήματος. Κάποιες πληροφορίες που έφτασαν κοντά μας λένε πως ακολουθήθηκε μία διαφορετική διαδικασία. Επιπλέον, μάθαμε ότι τα έργα της Majestic μεταφέρθηκαν στη ΣΠΕΛ και το κτήριο επί της οδού Κρήτης έκλεισε λόγω εργασιών συντήρησης. Εκεί μεταφέρθηκαν πλέον τα βιβλία της Κυπριακής Βιβλιοθήκης, από τον προμαχώνα Ντ’ Αβίλα, στον οποίο επίσης πρόκειται να γίνουν εργασίες συντήρησης και αναβάθμισης.
Στην αναμονή… για μία προκήρυξη
Τι να πούμε για την κοινότητα του χορού; Αυτοί, εδώ και δύο μήνες σχεδόν παρακαλάνε για τις προκηρύξεις, ούτε καν για χρήματα. Μάλιστα, στις 30 Ιουνίου 2026, η Νέα Κίνηση δημοσιοποίησε ένα υποθετικό ανοιχτό κάλεσμα για την Πλατφόρμα Χορογραφίας Κύπρου 2026, ως «μια συμβολική αλλά και ουσιαστική παρέμβαση απέναντι στην παρατεταμένη απουσία επίσημης ανακοίνωσης από το Υφυπουργείο Πολιτισμού» - όπως χαρακτηριστικά σημείωναν. Πρόσθετα, σε εκείνη τη δημοσίευση, τόνιζαν ότι «το κείμενο δεν αποτελεί επίσημο έγγραφο ούτε φιλοδοξεί να υποκαταστήσει τις αρμόδιες κρατικές διαδικασίες. Αντίθετα, επιχειρεί να αναδείξει ότι, παρά τις επανειλημμένες εισηγήσεις και προτάσεις που έχουν κατατεθεί από επαγγελματίες και φορείς του χορού, η κοινότητα εξακολουθεί να βρίσκεται χωρίς σαφές πλαίσιο για τη διοργάνωση της Πλατφόρμας Χορογραφίας Κύπρου 2026». Μέχρι και crowdfunding [που είναι και επίκαιρο] κλήθηκαν να οργανώσουν, όταν το 2025 ένα φεστιβάλ που διοργανώνεται εδώ και 18 χρόνια, το «On Bodies» της Στέγης Χορού Λευκωσίας, ενημερώθηκε λίγες μέρες πριν από την έναρξή του ότι, παρά τη θετική αξιολόγηση της πρότασής του στο ΚΥΠΡΙΑ, δεν θα χρηματοδοτείτο με τη δικαιολογία ότι εξαντλήθηκε το διαθέσιμο κονδύλι. Για τον χώρο του Θεάτρου και τα μεγαλεπίβολα σχέδια του ΘΟΚ, τις διακρατικές συμφωνίες, τους πολιτιστικούς ακόλουθους, το Θέατρο Ριάλτο, τους χαράκτες και τα σωματεία… πιστεύω τα καλύπτει όλα η φράση «στην αναμονή».
Συναντήστε την κοινότητα
Αυτό που εισηγείται η στήλη στη νέα Υφυπουργό, είναι να συναντήσει την καλλιτεχνική κοινότητα. Γιατί αυτό που διαφαίνεται και μέσα από τις αντιδράσεις, όπως και τότε με τον Χατζηγιάννη, είναι η απουσία εμπειρίας όσον αφορά τις συνθήκες εργασίας των εργαζομένων του πολιτισμού. Μπορεί για τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη να είναι μία ευκαιρία να χτίσει τον δικό του προεκλογικό, να παίζει με το άλλοθι του «νέου υπουργού» και να δώσει φυσικά μερικές ακόμη υπουργικές συντάξεις, όμως ο πολιτισμός χρειάζεται μία ανάσα σταθερότητας. Οι 18 μήνες δεν είναι λίγοι… αν σκεφτεί κανείς ότι ο κ. Παπαγεωργίου, που έχει αποκτήσει και το δικό του parody account στο Instagram, μετρά περίπου 8 μήνες στην Ιφιγενείας και ήδη έχει δώσει το δικό του στίγμα. Κρατάμε, βεβαίως, και το μήνυμα της Κλέας στην παραλαβή του χαρτοφυλακίου για «έναν πολιτισμό ανοιχτό για όλους» με την ελπίδα ότι δεν θα δούμε ξανά περιστατικά απόσυρσης και λογοκρισίας και θα διαφυλαχθεί η πολιτιστική κληρονομιά αλλά και η σύγχρονη δημιουργία. Κλείνοντας, αυτό το κείμενο το βλέπουμε και σαν ένα σκονάκι για τη νέα Υφυπουργό, η οποία θα κληθεί να διαχειριστεί μία σειρά ζητημάτων που προκύπτουν σαν μία αλυσίδα αυτών που καταγράψαμε, για ακόμη μία φορά, σε αυτή τη στήλη και θα συνεχίσουμε να παρακολουθούμε και με τη δική της θητεία.