Η Ευρωπαϊκή Ένωση διεύρυνε τον κύκλο των ψηφιακών υπηρεσιών που υπάγονται στο αυστηρότερο καθεστώς του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act, DSA), εντάσσοντας πλέον σε αυτό το ChatGPT, το Reddit και το Roblox. Συγκεκριμένα, χαρακτήρισε το ChatGPT «πολύ μεγάλη διαδικτυακή μηχανή αναζήτησης» και το Reddit και το Roblox «πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες».
Ο DSA προβλέπει ότι οι υπηρεσίες που ξεπερνούν κατά μέσο όρο τα 45 εκατομμύρια μηνιαίους χρήστες στην ΕΕ, αριθμό που αντιστοιχεί περίπου στο 10% του ευρωπαϊκού πληθυσμού, εντάσσονται στο ειδικό καθεστώς που ισχύει για τις μεγαλύτερες πλατφόρμες και μηχανές αναζήτησης. Με τις τρεις νέες προσθήκες, οι υπηρεσίες που βρίσκονται σε αυτή την κατηγορία φτάνουν τις 28.
Η πιο ενδιαφέρουσα περίπτωση είναι αυτή του ChatGPT. Η επιτροπή δεν το αντιμετωπίζει απλώς ως ένα chatbot τεχνητής νοημοσύνης, αλλά ως «υβριδική υπηρεσία», επειδή η λειτουργία αναζήτησής του μπορεί να αντλεί πληροφορίες από το διαδίκτυο και να απαντά σε ερωτήματα χρηστών. Με αυτή τη λογική, η συγκεκριμένη λειτουργία θεωρείται μηχανή αναζήτησης. Είναι η πρώτη φορά που ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης αυτού του τύπου εντάσσεται στην κατηγορία των πολύ μεγάλων διαδικτυακών μηχανών αναζήτησης, όπου βρίσκονται ήδη το Google της Alphabet και το Bing της Microsoft.
Η απόφαση αφορά τον DSA και όχι τον ευρωπαϊκό Κανονισμό για την Τεχνητή Νοημοσύνη, βάσει του οποίου το ChatGPT βρίσκεται ήδη σε διαφορετικό πλαίσιο ρύθμισης. Εδώ το κριτήριο δεν είναι ότι πρόκειται για σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, αλλά το είδος της ψηφιακής υπηρεσίας που παρέχει και κυρίως το μέγεθος του κοινού της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Έως τώρα, την εφαρμογή των γενικών υποχρεώσεων του DSA για τις τρεις υπηρεσίες παρακολουθούσαν κυρίως οι αρμόδιες εθνικές αρχές, οι λεγόμενοι «συντονιστές ψηφιακών υπηρεσιών».
Η απόφαση αναμενόταν εδώ και καιρό, καθώς η χρήση του ChatGPT στην Ευρώπη είχε αυξηθεί σημαντικά. Η OpenAI έχει αναφέρει περίπου 159 εκατομμύρια μηνιαίους χρήστες στην ΕΕ. Το Reddit ανέφερε 57,2 εκατομμύρια χρήστες, ενώ το Roblox, ιδιαίτερα δημοφιλές στα παιδιά, βρίσκεται επίσης πάνω από το όριο των 45 εκατομμυρίων.
Από τη στιγμή του χαρακτηρισμού τους, οι τρεις υπηρεσίες έχουν τέσσερις μήνες για να συμμορφωθούν με τις πρόσθετες υποχρεώσεις που ισχύουν για τις μεγαλύτερες πλατφόρμες. Μεταξύ άλλων, θα πρέπει να αξιολογούν συστηματικά τους κινδύνους που μπορεί να δημιουργεί η λειτουργία τους και να λαμβάνουν μέτρα για τον περιορισμό τους. Στο επίκεντρο βρίσκονται η διάδοση παράνομου περιεχομένου, η προστασία των ανηλίκων, οι επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική ευεξία των χρηστών, τα θεμελιώδη δικαιώματα, η ακεραιότητα των εκλογικών διαδικασιών και η δημόσια ασφάλεια.
Επιπλέον, οι υπηρεσίες θα πρέπει να υποβάλλονται σε ανεξάρτητους ελέγχους και να παρέχουν δεδομένα στις ρυθμιστικές αρχές και σε εγκεκριμένους ερευνητές. Ο DSA επιβάλλει μεγαλύτερη διαφάνεια για τον τρόπο λειτουργίας των συστημάτων συστάσεων, ενώ προβλέπει περιορισμούς στη στοχευμένη διαφήμιση προς ανηλίκους και στη χρήση ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων, όπως η θρησκεία, η εθνικότητα, ο σεξουαλικός προσανατολισμός ή οι πολιτικές πεποιθήσεις, για διαφημιστική στόχευση.
Η νέα κατάταξη σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποκτά άμεσες ερευνητικές και εποπτικές αρμοδιότητες για τις συγκεκριμένες υπηρεσίες. Για το ChatGPT και το Reddit, η εποπτεία θα γίνεται σε συνεργασία με τον αρμόδιο συντονιστή ψηφιακών υπηρεσιών της Ιρλανδίας, ενώ για το Roblox με την ολλανδική αρχή καταναλωτών και αγορών. Το Roblox βρίσκεται ήδη από τον Ιανουάριο υπό έρευνα στην Ολλανδία, για ζητήματα που αφορούν την προστασία των παιδιών.
Οι οικονομικές συνέπειες μιας παραβίασης μπορούν να είναι ιδιαίτερα σοβαρές. Ο DSA προβλέπει πρόστιμα έως και 6% του ετήσιου παγκόσμιου κύκλου εργασιών μιας εταιρείας. Η επιτροπή έχει ήδη επιβάλει υψηλά πρόστιμα σε μεγάλες ψηφιακές υπηρεσίες, με πιο πρόσφατη την περίπτωση της AliExpress, η οποία τιμωρήθηκε με πρόστιμο 550 εκατομμυρίων ευρώ για παραβιάσεις των κανόνων σχετικά με παράνομα και μη ασφαλή προϊόντα.
Η απόφαση καταδεικνύει το πόσο γρήγορα μεταβάλλονται οι κατηγορίες πάνω στις οποίες στηρίχθηκε η ευρωπαϊκή ψηφιακή νομοθεσία. Έτσι, μια υπηρεσία τεχνητής νοημοσύνης μπορεί πλέον, ανάλογα με τη λειτουργία που προσφέρει και το μέγεθος του κοινού της, να υπάγεται και στους κανόνες που σχεδιάστηκαν για τις μεγαλύτερες μηχανές αναζήτησης.