Ενώ σε πολλές χώρες, για να προστατέψει τα παιδιά από τους αλγόριθμους των social media, ο νομοθέτης ανεβάζει τα όρια ηλικίας για τη χρήση τους, στην Αυστραλία είχε και μία ακόμη ιδέα: να δώσει στους ίδιους τους χρήστες τη δυνατότητα να κλείνουν τον αλγόριθμο.
Έτσι, η κυβέρνηση του Άντονι Αλμπανέζι παρουσίασε σχέδιο νόμου που υποχρεώνει τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης να προσφέρουν στους Αυστραλούς τη δυνατότητα να αποφασίζουν τι θα βλέπουν όταν ανοίγουν την εφαρμογή τους. Θα μπορούν είτε να διατηρούν το εξατομικευμένο feed, στο οποίο ο αλγόριθμος προτείνει αναρτήσεις και βίντεο με βάση τη συμπεριφορά και τα ενδιαφέροντά τους, είτε να βλέπουν μόνο περιεχόμενο από φίλους και δημιουργούς που έχουν αποφασίσει οι ίδιοι να ακολουθούν.
Η πρωτοβουλία ονομάζεται «My Feed, My Way» και αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου νόμου για ένα «ψηφιακό καθήκον φροντίδας» (Digital Duty of Care). Οι εταιρείες θα πρέπει να ειδοποιούν νέους και υπάρχοντες χρήστες για τη δυνατότητα αυτή. Και, σύμφωνα με την υπουργό Επικοινωνιών Άνικα Γουέλς, η απόφαση δεν θα είναι μόνιμη: ο χρήστης θα μπορεί να αλλάζει γνώμη όσες φορές θέλει.
Η παρέμβαση αγγίζει την καρδιά του σημερινού μοντέλου των social media. Τα προτεινόμενα feeds δεν περιορίζονται σε όσα έχει ζητήσει να δει ο χρήστης, αλλά αναζητούν συνεχώς νέο περιεχόμενο που εκτιμούν ότι θα κρατήσει την προσοχή του. Ακριβώς αυτή η λογική βρίσκεται τα τελευταία χρόνια στο επίκεντρο της διεθνούς συζήτησης για τον εθιστικό σχεδιασμό των πλατφορμών, επειδή μπορεί να παρατείνει τον χρόνο παραμονής και να οδηγεί τον χρήστη σε όλο και περισσότερο παρόμοιο περιεχόμενο.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η Αυστραλία έχει ήδη κινηθεί προς την άλλη, πολύ πιο συζητημένη λύση: από τον Δεκέμβριο του 2025 ισχύει απαγόρευση χρήσης συγκεκριμένων social media από παιδιά κάτω των 16 ετών. Με το νέο σχέδιο, όμως, η κυβέρνηση παρεμβαίνει πλέον και στον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας των πλατφορμών.
Για τους ανηλίκους κάτω των 16 ετών, μάλιστα, οι προβλέψεις είναι αυστηρότερες. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να απενεργοποιούν λειτουργίες που θεωρούνται ότι έχουν «αρνητικές συμπεριφορικές επιπτώσεις», μεταξύ των οποίων τα εξατομικευμένα feeds και το ατελείωτο σκρολάρισμα. Για τους μεγαλύτερους χρήστες, αντίθετα, η λογική είναι διαφορετική: όχι απαγόρευση, αλλά επιλογή.
Το νομοσχέδιο επιβάλλει επίσης στις ψηφιακές υπηρεσίες ευρύτερο καθήκον πρόληψης προβλέψιμων βλαβών. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να αξιολογούν συστηματικά τους κινδύνους που δημιουργούν οι υπηρεσίες και οι λειτουργίες τους, να καταγράφουν τα μέτρα που λαμβάνουν και να μπορούν να αποδείξουν ότι αυτά παραμένουν αποτελεσματικά. Η αυστραλιανή αρχή eSafety θα έχει την ευθύνη για την εποπτεία και την εφαρμογή των κανόνων. Σε περίπτωση παραβίασης, τα πρόστιμα μπορούν να φτάσουν τα 109,2 εκατομμύρια δολάρια Αυστραλίας.
Η ιδέα δεν εμφανίζεται σε θεσμικό κενό. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη κινηθεί προς την ίδια κατεύθυνση μέσω του κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες, του DSA. Οι πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες και μηχανές αναζήτησης στην ΕΕ οφείλουν να προσφέρουν τουλάχιστον ένα σύστημα συστάσεων που να μην βασίζεται στην κατάρτιση προφίλ του χρήστη. Η αυστραλιανή πρόταση, ωστόσο, επιχειρεί να κάνει αυτή τη δυνατότητα πολύ πιο ορατή στην καθημερινή χρήση των social media.
Οι εταιρείες τεχνολογίας δεν έχουν ακόμη τοποθετηθεί αναλυτικά. Ο κλαδικός φορέας Digi δήλωσε ότι υποστηρίζει την αρχή της ουσιαστικής επιλογής, επισημαίνοντας όμως ότι τα συστήματα εξατομίκευσης κάνουν τις υπηρεσίες πιο σχετικές και χρήσιμες. Η αντιπολίτευση εξέφρασε διαφορετική ανησυχία, υποστηρίζοντας ότι οι ευρείες εξουσίες της κυβέρνησης να ορίζει νέες κατηγορίες βλαβερού περιεχομένου μπορεί να οδηγήσουν σε περιορισμούς της ελευθερίας του λόγου. Η κυβέρνηση απάντησε ότι το νομοσχέδιο αφορά παράνομο ή σοβαρά επιβλαβές περιεχόμενο και όχι πολιτικές απόψεις ή παραπληροφόρηση.
Το σχέδιο έχει δοθεί σε διαβούλευση και η κυβέρνηση σκοπεύει να το καταθέσει στο Κοινοβούλιο μέσα στη χρονιά. Αν περάσει, η Αυστραλία θα έχει κάνει κάτι περισσότερο από ακόμη μία παρέμβαση για την προστασία των παιδιών. Θα έχει αμφισβητήσει μια από τις βασικές παραδοχές πάνω στις οποίες χτίστηκαν τα social media: ότι για να τα χρησιμοποιήσεις, πρέπει να αφήσεις τον αλγόριθμο να αποφασίζει τι θα δεις.