Ένα καινούργιο ντοκιμαντέρ για τον Έλον Μασκ προβάλλεται αυτές τις ημέρες σε περισσότερες από 470 κινηματογραφικές αίθουσες στη Βόρεια Αμερική. Η εταιρεία διανομής του, όμως, αντιμετωπίζει ένα μάλλον ασυνήθιστο πρόβλημα: δεν μπορεί να το προωθήσει στο TikTok. Η πλατφόρμα ανέστειλε μόνιμα τον επίσημο λογαριασμό της ταινίας, επικαλούμενη παραβιάσεις των κανόνων για πολιτικό περιεχόμενο, χωρίς να διευκρινίσει ποια ανάρτηση προκάλεσε την απόφαση.
Και δεν είναι η μόνη πλατφόρμα που έβαλε εμπόδια στην καμπάνια του «Musk», όπως τιτλοφορείται το τετράωρο ντοκιμαντέρ του βραβευμένου Άλεξ Γκίμπνεϊ. Η Meta και το YouTube είχαν, αρχικά, απορρίψει πληρωμένες διαφημίσεις του τρέιλερ, προτού ανακαλέσουν τις αποφάσεις τους. Το X, που ανήκει στον ίδιο τον Μασκ, φέρεται να αρνήθηκε την πληρωμένη προώθηση της ταινίας.
Η εταιρεία διανομής Bleecker Street έχει προσφύγει κατά της απόφασης του TikTok. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν συντονισμένη προσπάθεια αποκλεισμού του ντοκιμαντέρ. Η υπόθεση, ωστόσο, θέτει ένα ενδιαφέρον ερώτημα για τη σύγχρονη κινηματογραφική βιομηχανία: πόση εξουσία διαθέτουν οι ψηφιακές πλατφόρμες πάνω στην προβολή ενός έργου, ακόμη κι όταν αυτό έχει εξασφαλίσει κανονική κινηματογραφική διανομή;
Το ερώτημα αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον αν δούμε τι πραγματεύεται η ταινία. Ο Γκίμπνεϊ εξετάζει την επιχειρηματική διαδρομή του Μασκ, τις δραστηριότητές του στην Tesla και τη SpaceX, την πολιτική του εμπλοκή και την επιρροή που ασκεί μέσω των εταιρειών του. Το κεντρικό ερώτημα του σκηνοθέτη είναι πώς απέκτησε ο Μασκ τόση εξουσία και γιατί του την παραχωρήσαμε.
Υπάρχει, όμως, και μια ιδιαίτερη κινηματογραφική επιλογή. Ο Μασκ αρνήθηκε να δώσει συνέντευξη και ο Γκίμπνεϊ δημιούργησε ένα ψηφιακό ομοίωμά του με Τεχνητή Νοημοσύνη, το οποίο εκφωνεί πραγματικές δηλώσεις από παλαιότερες συνεντεύξεις και δημόσιες τοποθετήσεις του. Έχουμε, λοιπόν, μια ταινία που αξιοποιεί την AI για να αναπαραστήσει έναν άνθρωπο ο οποίος αρνήθηκε να εμφανιστεί μπροστά στην κάμερα. Την ίδια στιγμή, η τεχνολογία αυτή αλλάζει πολύ πιο βαθιά τον τρόπο με τον οποίο παράγονται οι ίδιες οι εικόνες. Και όχι απαραίτητα προς όφελος όσων βρίσκονται πίσω από την κάμερα.
Σύμφωνα με πρόσφατο ρεπορτάζ της βρετανικής Guardian, η AI έχει σημαντικές επιπτώσεις στη βρετανική διαφημιστική βιομηχανία, η οποία επί δεκαετίες αποτελούσε ένα ανεπίσημο σχολείο για τους μελλοντικούς κινηματογραφιστές. Ο Ρίντλεϊ Σκοτ, δημιουργός του «Alien», του «Blade Runner» και του «Gladiator», είχε χαρακτηρίσει τις διαφημίσεις το δικό του «κινηματογραφικό σχολείο». Ο Γιώργος Λάνθιμος, επίσης, πέρασε από τη διαφήμιση, όπως και πολλοί άλλοι διάσημοι σκηνοθέτες.
Αυτή η διαδρομή ενδέχεται τώρα να αλλάξει. Ο διαφημιστικός κολοσσός WPP επενδύει 600 εκατομμύρια στερλίνες στην παραγωγή περιεχομένου με προηγμένες δυνατότητες AI. Σε μια παρουσίαση της εταιρείας, ένα Ford Capri εμφανίστηκε να κινείται στους δρόμους ενός Παρισιού δημιουργημένου ψηφιακά. Έτσι, ορισμένες διαφημίσεις μπορούν πλέον να παραχθούν έως και 60% φθηνότερα. Δεν δίνουν όμως τη δυνατότητα σε νέους να εξελιχθούν.
Για τον Λουκ Σκοτ, που διευθύνει τον όμιλο στον οποίο ανήκει η εταιρεία παραγωγής Ridley ScottAssociates, ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στις θέσεις εργασίας. Αφορά μια ολόκληρη γενιά δημιουργών που ίσως στερηθεί την ευκαιρία να μάθει κινηματογράφο μέσα από την πρακτική εμπειρία. Προειδοποιεί επίσης για τον κίνδυνο ομογενοποίησης της δημιουργίας, καθώς η ευκολία παραγωγής εικόνων μπορεί να οδηγήσει σε ένα είδος υποκατάστατης δημιουργικότητας.
Η άλλη πλευρά βλέπει διαφορετικά την εξέλιξη. Ο επικεφαλής της WPP Production, Ρίτσαρντ Γκλάσον, υποστηρίζει ότι η AI επιτρέπει στους δημιουργούς να παράγουν περισσότερο περιεχόμενο, ταχύτερα και με δυνατότητες που προηγουμένως ήταν οικονομικά απρόσιτες. Δεν θεωρεί ότι οι μεγάλες, απαιτητικές παραγωγές πρόκειται να εξαφανιστούν και επιμένει ότι οι άνθρωποι του κλάδου μπορούν να προσαρμοστούν στις νέες τεχνολογίες.
Άλλωστε, το παράδειγμα του Γκίμπνεϊ αποδεικνύει ότι η AI μπορεί να αποτελέσει και εργαλείο κινηματογραφικής αφήγησης. Υπάρχει όμως μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην απόφαση ενός σκηνοθέτη να χρησιμοποιήσει ένα ψηφιακό avatar και στην αντικατάσταση ολόκληρων διαδικασιών παραγωγής για λόγους ταχύτητας και κόστους.
Στο μεταξύ, οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο λόγο τόσο στο πώς φτιάχνονται οι εικόνες όσο και στο ποιες από αυτές θα φτάσουν τελικά στα μάτια μας. Και αυτό δεν είναι αποκλειστικά ζήτημα κινηματογράφου αλλά όλης της οπτικοακουστικής παραγωγής.