Μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα, αυτή η φράση ίσως να είναι καταλληλότερη για όσα βιώνει ο πολιτισμός στο νησί μας. Από τη μια οι καθυστερήσεις στα χορηγικά προγράμματα του Υφυπουργείου Πολιτισμού και από τη άλλη οι περικοπές, οι «μεταθέσεις» των κονδυλίων υπό τον έλεγχο ενός γραφείου και όλα αυτά σε μία περίοδο στην οποία παρατηρείται άνοδος των τιμών σε προϊόντα βασικής ανάγκης, στα ενοίκια, στα καύσιμα και συνάμα σε όλων των ειδών μεταφορές - αφού μέχρι και στο μόνο μέσο δημόσιας συγκοινωνίας που έχουμε στην Κύπρο, έχει αυξηθεί το κόστος της τιμής του εισιτηρίου.
Σε κάθε περίπτωση, «όλοι οι εργαζόμενοι αυτό βιώνουν», θα πει κάποιος και έχει δίκαιο. Μόνο που στο πολιτιστικό πεδίο, η σκηνή καταρρέει μέρα με τη μέρα. Σε μία από τις βόλτες της περασμένης εβδομάδας, αντίκρισα αυτή την εικόνα, ένα κοριτσάκι σε τεντωμένο σκοινί. Αυτό συνέβαινε στο πλαίσιο του φεστιβάλ Art Cargo, ωστόσο η εικόνα παραπέμπει, για μένα, και στην παρούσα κατάσταση που βιώνουν οι εργαζόμενοι του πεδίου οι οποίοι προσπαθούν να ισρροπήσουν σε ένα τεντωμένο σκοινί, εκείνο της ανάγκης και της επιθυμίας να παραμείνουν στον χώρο. Επιχειρούν, λοιπόν, να ακροβατήσουν: γράφουν προτάσεις, σχεδιάζουν προγράμματα, φέρνουν ιδέες και επαγγελματίες από το εξωτερικό και τα καταγράφουν όλα στις αιτήσεις τους προς το Υφυπουργείο Πολιτισμού - έστω κι αν αυτό αλλάζει όρους. Δεν είναι και κακό να αλλάζει τα όσα μάθαμε και συνηθίσαμε. Μόνο που αυτή τη χρονιά, όπως γράφτηκε ξανά από αυτή τη στήλη, δεν βλέπουμε μία χαραμάδα ελπίδας. Τα αποτελέσματα αυτών των αιτήσεων έχουν γίνει ένα κακής ποιότητας θρίλερ αφού όλα τα περιμένουμε και όλα τελικά συμβαίνουν. Στην αρχή της χρονιάς, προειδοποιούσαμε για τις συνέπειες των καθυστερήσεων του «ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΙΙ», μετά λέγαμε για τη συγκέντρωση αρμοδιοτήτων και τώρα κρούουμε τον κώδωνα για τις περικοπές που μπορεί να καταγράφονται για τον προϋπολογισμό του 2027, ωστόσο «ουδέν μονιμότερον του προσωρινού».
Την Παρασκευή, 30 Οκτωβρίου 2026, συζητήθηκε ο προϋπολογισμός του Υφυπουργείου Πολιτισμού για την επόμενη χρονιά στην Επιτροπή Οικονομικών της Βουλής. Από αυτή τη στήλη, είχαμε γράψει ξανά ότι το 0,62%, μερίδιο που έλαβε ο πολιτισμός στον κρατικό προϋπολογισμό το 2026, ήταν πλασματικό. Το 2027, χωρίς την Προεδρία, πάει στο 0,45% με την υφυπουργό Πολιτισμού να πρέπει να πείσει ότι τα νούμερα βγαίνουν και έχουμε αύξηση 820 χιλιάδες ευρώ. Πάντως, ανατρέχοντας στην παρουσίαση του 2024, μιλάγαμε και πάλι για 0.45% του κρατικού προϋπολογισμού. Τότε, δε, δεν είχε, ακόμη, ενταχθεί το Κρατικό Αρχείο στον προϋπολογισμό του Πολιτισμού.
Ψαλίδι στη δημιουργία
Το 2027, λοιπόν, ο προϋπολογισμός του Κρατικού Αρχείου αυξάνεται κατά €761.528, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο σύνολο της προσαρμοσμένης αύξησης των €828.707 την οποία επικαλείται η υφυπουργός. Από την αύξηση του Κρατικού Αρχείου, €500.000 αποτελούν πρόσθετη πίστωση για την πρώτη φάση του νέου κτηρίου, περίπου €180.000 αφορούν δαπάνες προσωπικού και €150.000 υπηρεσίες ψηφιοποίησης αρχειακών συλλογών.
Την ίδια στιγμή, το χορηγικό πρόγραμμα «ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΙΙ» του Τμήματος Σύγχρονου Πολιτισμού, το οποίο αγγίζει κάθε κλάδο των εργαζόμενων του πολιτισμού μειώνεται κατά 300 χιλιάδες ευρώ, από €7,67 εκατ. σε €7,37 εκατ., ενώ οι πιστώσεις για πολιτιστικές εκδηλώσεις περιορίζονται κατά περισσότερο από 2 εκατ. ευρώ.
Στο Αρχαιοτήτων, ο συνολικός προϋπολογισμός μειώνεται κατά περίπου €4,19 εκατ., με τη μεγαλύτερη πίεση να καταγράφεται στις αναπτυξιακές και κατασκευαστικές δαπάνες, παρά τις λογιστικές μεταφορές κονδυλίων. Οι αριθμοί, επομένως, μπορεί να παρουσιάζουν μια οριακή συνολική αύξηση, δεν δείχνουν όμως αντίστοιχη ενίσχυση της σύγχρονης πολιτιστικής δημιουργίας. Δείχνουν κυρίως χρηματοδότηση κτηριακών υποδομών, ψηφιοποίησης και συγκεκριμένων διοικητικών αναγκών, την ώρα που οι άνθρωποι του πολιτισμού καλούνται να κάνουν περισσότερα με λιγότερα.
Φυσικά και αρκετές από αυτές τις δαπάνες είναι επίσης πολύ σημαντικές. Προφανώς και χρειάζεται προσωπικό, πόροι για τη ψηφιοποίηση της κληρονομιάς μας, για ανέγερση κτηρίου για το Κρατικό Αρχείο, και άλλα πολλά που φοβάμαι πια να ξεστομίσω μην τυχόν και κοπούν κι άλλοι πόροι από τη στήριξη της δημιουργίας.
Αποστολή εν εξελίξει
Μέσα σε όλα αυτά, ο προϋπολογισμός μας δείχνει μία άλλη εικόνα, το προμήνυμα της οποίας ξεκίνησε με μία επιστολή για συγκέντρωση αρμοδιοτήτων από τα Τμήματα του Υφυπουργείου προς τον γενικό διευθυντή. Εκείνο το εγχείρημα δεν πέρασε -ακόμη- αλλά δύο, μέχρι στιγμής- οργανισμοί που λειτουργούσαν κάπως ανεξάρτητα, μεταφέρονται από το Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού στη διοίκηση. Πρόκειται για το Ίδρυμα Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου και τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου - ο οποίος ακόμη περιμένει την επικύρωση του διορισμού της Μαρίνας Μαλένη στη θέση της γενικής και καλλιτεχνικής διεύθυνσης. Κάποιες πληροφορίες λένε ότι έγιναν κάποιες κινήσεις που δεν απέδωσαν, αλλά ο χρόνος μετρά αντίστροφα. Από τα μέσα Ιουλίου μέχρι σήμερα, μετράμε περίπου τρεις μήνες αναμονής... Ευτυχώς το ΔΣ του ΘΟΚ κάτι ψιλιάστηκε και την τοποθέτησε ως αναπληρώτρια μέχρι να το σκεφτούν καλά στην Ιφιγενείας ή στον λόφο.
Το καντήλι της ελπίδας, πάντως, θα το κρατάμε αναμμένο - μήπως και αφήσουμε το τεντωμένο σκοινί στο οποίο ακροβατεί ο πολιτισμός αυτό το διάστημα και τελικά επικεντρωθούμε σε θέματα ουσίας , όπως η προεκλογική δέσμευση για τη θέσπιση του καθεστώτος του καλλιτέχνη, το «άλυτο Κυπριακό νο2», ή, έστω, η άρση των εμποδίων [ή αποφυγή δημιουργίας νέων] που εξακολουθούν να δυσχεραίνουν την εφαρμογή των προγραμμάτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού. Μέχρι το τέλος του έτους, η στήλη θα περιμένει την υπόσχεση που δόθηκε ενώπιον της Επιτροπής Παιδείας και Πολιτισμού για κατάθεση του νομοσχεδίου για το καθεστώς στη Βουλή και την ήδη πολυσυζητημένη έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας για το Υφυπουργείο Πολιτισμού. Η στήλη, βέβαια, δεν ξεχνά και την εξαγγελία του Προέδρου Χριστοδουλίδη για το Δημοτικό Θέατρο Λευκωσίας, το οποίο, υπό τη νέα διεύθυνση, έχει ανοίξει ήδη τις αγκάλες του σε όλη την πόλη.