Parathyro logo
Burning Desires: Το τίμημα της επιθυμίας
Δημοσιεύθηκε 17.11.2026 08:00
Header Image

Μέσα από τέσσερις εμβληματικές ταινίες του παγκόσμιου κινηματογράφου, ο νέος κύκλος προβολών του STYX Film Encounters εξερευνά τη δύναμη της επιθυμίας, τις αντιφάσεις της και το τίμημα της εκπλήρωσής της.

Η επιθυμία είναι μία από τις ισχυρότερες κινητήριες δυνάμεις της ανθρώπινης ζωής. Μας ωθεί να δημιουργήσουμε και να διεκδικήσουμε μια διαφορετική πραγματικότητα. Μας επιτρέπει να φανταστούμε μια ζωή πέρα από αυτήν που ήδη γνωρίζουμε. Και συχνά, όσο περισσότερο απομακρύνεται από τις πραγματικές μας δυνατότητες, τόσο μεγαλύτερη δύναμη αποκτά πάνω μας.

Υπάρχει, όμως, κάτι παράδοξο στον τρόπο με τον οποίο επιθυμούμε. Μπορεί να γνωρίζουμε με απόλυτη βεβαιότητα τι θέλουμε, χωρίς να καταλαβαίνουμε πραγματικά γιατί το θέλουμε. Η αναγνώριση, ο πλούτος, ο έρωτας, η καλλιτεχνική επιτυχία υπόσχονται κάτι περισσότερο από την απλή απόκτησή τους. Υπόσχονται μια διαφορετική σχέση με τον εαυτό μας, μια αίσθηση πληρότητας, ελευθερίας ή αξίας που φανταζόμαστε ότι θα αποκτήσουμε μαζί τους.

Αυτό διερευνά το Burning Desires, ο νέος κινηματογραφικός κύκλος του STYX Film Encounters (www.styxfilmencounters.com). Μέσα από τέσσερα κλασικά έργα του παγκόσμιου κινηματογράφου και μια πέμπτη, μυστική προβολή, το πρόγραμμα εξερευνά την επιθυμία ως μια δύναμη ικανή να μας ανυψώσει ή να μας καταστρέψει, αλλά και ως μια διαδικασία μέσα από την οποία μπορεί να ανακαλύψουμε πράγματα για τον εαυτό μας που προηγουμένως αγνοούσαμε.

Η επιθυμία ως υπόσχεση μιας άλλης ζωής

Στη «Λεωφόρο της Δύσης» (Sunset Boulevard, 1950) του Μπίλι Γουάιλντερ, η Νόρμα Ντέσμοντ, άλλοτε μεγάλη σταρ του βωβού κινηματογράφου, ζει απομονωμένη σε μια έπαυλη, περιμένοντας τη θριαμβευτική επιστροφή της στη μεγάλη οθόνη. Ο κόσμος έχει προχωρήσει χωρίς εκείνη, αλλά η ίδια εξακολουθεί να ζει μέσα στην εικόνα του εαυτού της που κάποτε γνώριζε.

Η επιθυμία της μοιάζει ξεκάθαρη: θέλει να επιστρέψει στον κινηματογράφο. Είναι όμως πράγματι ένας νέος ρόλος αυτό που αναζητά; Ή μήπως η επιστροφή στη μεγάλη οθόνη αποτελεί έναν τρόπο να ανακτήσει κάτι βαθύτερο, την αίσθηση ότι εξακολουθεί να έχει αξία, ότι παραμένει επιθυμητή, ότι υπάρχει ακόμη στο βλέμμα των άλλων;

Η περίπτωση της Νόρμα αποκαλύπτει μια ιδιαίτερη μορφή ψυχολογικής εξάρτησης: όταν η εικόνα που έχουμε διαμορφώσει για τον εαυτό μας γίνεται τόσο αναγκαία, ώστε η απώλειά της να βιώνεται ως απειλή για την ίδιά μας την ύπαρξη. Η Νόρμα δεν επιθυμεί απλώς να ξαναγίνει διάσημη. Επιθυμεί να αναιρέσει έναν χρόνο που δεν μπορεί να αποδεχτεί.

Ο Γουάιλντερ, ωστόσο, δεν περιορίζει την τραγωδία της σε μια ατομική αυταπάτη. Η Νόρμα είναι προϊόν μιας κινηματογραφικής βιομηχανίας που πρώτα της έμαθε να αναγνωρίζει τον εαυτό της μέσα από τη δημόσια λατρεία και έπειτα την εγκατέλειψε. Η ανάγκη της για αναγνώριση είναι ταυτόχρονα βαθιά προσωπική και κοινωνικά κατασκευασμένη.

Το τραγικό είναι ότι η ίδια αδυνατεί να διακρίνει την ανάγκη που βρίσκεται πίσω από την επιθυμία της. Δεν μπορεί να αναζητήσει έναν άλλο τρόπο ύπαρξης, γιατί έχει ταυτίσει ολοκληρωτικά την ύπαρξή της με την εικόνα που θέλει να ανακτήσει.

Όταν η επιθυμία γίνεται ταυτότητα

Στα «Κόκκινα Παπούτσια» (The Red Shoes, 1948) των Μάικλ Πάουελ και Έμερικ Πρέσμπουργκερ, η σχέση της επιθυμίας με την ταυτότητα αποκτά διαφορετική διάσταση. Όταν ο ιμπρεσάριος, Μπόρις Λέρμοντοφ, ρωτά τη νεαρή μπαλαρίνα, Βίκι Πέιτζ, γιατί θέλει να χορεύει, εκείνη απαντά με μια άλλη ερώτηση: γιατί θέλει αυτός να ζει;

Για τη Βίκι, ο χορός δεν είναι απλώς μια φιλοδοξία ή ένα μέσο επαγγελματικής καταξίωσης. Είναι ο τρόπος με τον οποίο αισθάνεται περισσότερο ζωντανή. Η επιθυμία της να χορεύει μοιάζει αδιαχώριστη από την ανάγκη της να εκφραστεί, να δημιουργήσει, να υπάρξει ολόκληρη.

Όταν όμως ερωτεύεται τον συνθέτη Τζούλιαν, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια φαινομενικά αδύνατη επιλογή: να αφοσιωθεί στην τέχνη της ή να ακολουθήσει τον έρωτα.

Εδώ προκύπτει ένα κρίσιμο ερώτημα: τι επιθυμεί τελικά η Βίκι; Τον χορό, τον έρωτα ή τη δυνατότητα να ζήσει χωρίς να χρειάζεται να ακρωτηριάσει κάποια πλευρά του εαυτού της;

Το δίλημμά της δεν είναι αμιγώς εσωτερικό. Ο Λέρμοντοφ απαιτεί απόλυτη αφοσίωση στην τέχνη, ενώ ο Τζούλιαν δυσκολεύεται να συμφιλιωθεί με όσα αυτή η αφοσίωση συνεπάγεται. Δύο άντρες, με διαφορετικές επιθυμίες, διεκδικούν το δικαίωμα να καθορίσουν τη ζωή της.

Μέσα από το εκθαμβωτικό Technicolor, τη μουσική και το ονειρικό μπαλέτο που βρίσκεται στην καρδιά της ταινίας, οι Πάουελ και Πρέσμπουργκερ μάς επιτρέπουν να αισθανθούμε την απελευθερωτική δύναμη της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Αλλά μας δείχνουν και τη στιγμή που η αφοσίωση μπορεί να μετατραπεί σε αιχμαλωσία.

Η επιθυμία της Βίκι δεν είναι λανθασμένη. Το τραγικό βρίσκεται ενδεχομένως στο ότι καλείται να την πραγματοποιήσει με όρους που της στερούν αυτό που βαθύτερα αναζητά: τη δυνατότητα να ζήσει μια ζωή που να της ανήκει.

Η εκπλήρωση που αποκαλύπτει την απώλεια

Στο «Ουγκέτσου Μονογκατάρι» (Ugetsu, 1953) του Κέντζι Μιζογκούτσι, δύο άντρες εγκαταλείπουν τα σπίτια τους, στη σπαρασσόμενη από τον πόλεμο Ιαπωνία του 16ου αιώνα, κυνηγώντας τα όνειρά τους. Ο αγγειοπλάστης Γκενζιούρο επιθυμεί να πλουτίσει μέσα από τη δουλειά του, ενώ ο Τόμπεϊ ονειρεύεται να γίνει σαμουράι.

Οι επιθυμίες τους έχουν κάτι απολύτως ανθρώπινο. Δεν πρόκειται απλώς για απληστία ή ματαιοδοξία. Πίσω από τον πλούτο και τη στρατιωτική δόξα διακρίνεται η ανάγκη να ξεφύγουν από τους περιορισμούς της κοινωνικής τους θέσης, να αισθανθούν σημαντικοί, να αποκτήσουν μια αξία που πιστεύουν ότι ο κόσμος τούς αρνείται.

Ο Γκενζιούρο, μάλιστα, δεν αναζητά μόνο χρήματα. Αναζητά και την αναγνώριση της τέχνης του. Όταν μια μυστηριώδης αριστοκράτισσα θαυμάζει τα αγγεία του, του προσφέρει κάτι που η προηγούμενη ζωή του δεν μπορούσε να του δώσει: την αίσθηση ότι είναι κάτι περισσότερο από ένας φτωχός τεχνίτης.

Αυτό, όμως, που υπόσχεται η επιθυμία δεν ταυτίζεται απαραίτητα με αυτό που προσφέρει η εκπλήρωσή της. Καθώς οι δύο άντρες πλησιάζουν τα όνειρά τους, απομακρύνονται από τους ανθρώπους και τις σχέσεις που έδιναν νόημα στη ζωή τους.

Η βαθύτερη ανάγκη τους δεν αποκαλύπτεται παρά μέσα από αυτή την απώλεια. Και ίσως εδώ βρίσκεται η πιο επώδυνη αντίφαση της επιθυμίας: ότι μερικές φορές χρειάζεται να αποκτήσουμε αυτό που θέλουμε για να καταλάβουμε πως δεν ήταν αρκετό. Ή να χάσουμε αυτό που είχαμε για να αναγνωρίσουμε την αξία του.

Ο Μιζογκούτσι δεν περιορίζεται, ωστόσο, σε ένα ηθικό δίδαγμα περί ταπεινότητας. Η φιλοδοξία των αντρών έχει πραγματικό κόστος για τις γυναίκες τους, οι οποίες υφίστανται τις συνέπειες επιλογών που δεν έκαναν. Οι επιθυμίες μας δεν υπάρχουν απομονωμένες· διαμορφώνονται από τις κοινωνικές συνθήκες και επηρεάζουν τις ζωές άλλων ανθρώπων.

Η επιθυμία ως ανακάλυψη

Στην «Άγνωστη Κυρία» (The Earrings of Madame de…, 1953) του Μαξ Οφίλς, η ψυχολογική λειτουργία της επιθυμίας εμφανίζεται σχεδόν αντίστροφα.

Η Λουίζ, μια αριστοκράτισσα της παρισινής υψηλής κοινωνίας, ζει μέσα σε έναν κόσμο πολυτέλειας, κοσμικών υποχρεώσεων και αυστηρών συμβάσεων. Στην αρχή της ταινίας πουλά κρυφά ένα ζευγάρι σκουλαρίκια που της έχει χαρίσει ο σύζυγός της, αντιμετωπίζοντάς τα ως αντικείμενα οικονομικής αξίας. Όταν όμως τα ίδια σκουλαρίκια επιστρέφουν στη ζωή της συνδεδεμένα με έναν νέο έρωτα, αποκτούν μια εντελώς διαφορετική σημασία.

Η Λουίζ δεν είναι ένας άνθρωπος που γνωρίζει εξ αρχής τι του λείπει και προσπαθεί συνειδητά να το αποκτήσει. Αντίθετα, είναι μέσα από την εμπειρία του έρωτα που ανακαλύπτει τη δυνατότητα μιας διαφορετικής ζωής.

Εδώ η επιθυμία δεν κρύβει απλώς μια προϋπάρχουσα ανάγκη. Τη δημιουργεί, ή τουλάχιστον της δίνει μορφή. Η Λουίζ δεν επιθυμούσε απαραίτητα να ανατρέψει τον κόσμο της. Όμως η ένταση των συναισθημάτων της αποκαλύπτει πόσο περιορισμένη ήταν η ζωή που προηγουμένως θεωρούσε επαρκή.

Η κινηματογράφηση του Οφίλς, ιδιαίτερα στις περίφημες σκηνές των χορών, εκφράζει αυτή τη μεταμόρφωση μέσα από τη συνεχή κίνηση. Τα ζευγάρια μοιάζουν να παρασύρονται από τα συναισθήματά τους, παραμένοντας ωστόσο μέσα στα αυστηρά όρια του κοινωνικού τους κόσμου.

Η Λουίζ ανακαλύπτει κάτι ουσιαστικό για τον εαυτό της, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μπορεί και να το πραγματοποιήσει. Η βαθύτερη επιθυμία της αναδύεται ακριβώς τη στιγμή που οι συνθήκες της ζωής της την καθιστούν σχεδόν αδύνατη.

Τι είναι, τελικά, αυτό που επιθυμούμε;

Οι χαρακτήρες αυτών των ταινιών αναζητούν τη δόξα, την τέχνη, τον πλούτο, τον έρωτα. Όμως πίσω από αυτά διακρίνουμε την ανάγκη για αναγνώριση, για ελευθερία, για δημιουργία, για μια ζωή που να έχει νόημα. Οι επιθυμίες τους δεν είναι ψεύτικες, ούτε αποτελούν απλώς εμπόδια που πρέπει να ξεπεράσουν. Είναι οι δρόμοι μέσα από τους οποίους επιχειρούν να κατανοήσουν και να διαμορφώσουν τον εαυτό τους.

Και αυτοί οι δρόμοι δεν οδηγούν πάντοτε εκεί όπου περιμένουν.

Το παράδοξο είναι ότι η βαθύτερη ανάγκη μπορεί να γίνει ορατή μόνο όταν η αρχική επιθυμία συναντήσει τα όριά της. Στην εκπλήρωση, στην απογοήτευση, στην απώλεια ή ακόμη και στην καταστροφή, αποκαλύπτεται η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που πιστεύαμε ότι θα μας ολοκλήρωνε και σε αυτό που πραγματικά μας έλειπε.

Οι ταινίες του Burning Desires δεν μας προτείνουν να εγκαταλείψουμε τις επιθυμίες μας, ούτε υποστηρίζουν ότι κάθε έντονο πάθος οδηγεί αναπόφευκτα στην αυτοκαταστροφή. Αντίθετα, αναγνωρίζουν την επιθυμία ως κάτι βαθιά δημιουργικό και αναγκαίο, αλλά ταυτόχρονα αμφίσημο. Μια δύναμη μέσα από την οποία μπορούμε να ανακαλύψουμε τον εαυτό μας ή να χαθούμε στην εικόνα εκείνου που νομίζουμε ότι πρέπει να είμαστε.

Ίσως, λοιπόν, το ουσιαστικό ερώτημα να μην είναι μόνο τι επιθυμούμε, αλλά τι περιμένουμε να αλλάξει μέσα μας όταν το αποκτήσουμε. Και αν, στην προσπάθειά μας να φτάσουμε εκεί, είμαστε έτοιμοι να αντικρίσουμε όσα μπορεί να αποκαλύψει η διαδικασία.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας parathyro.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθούν ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.

Τελευταία νέα