Parathyro logo
«Βουλεύτρια», «δικάστρια», «πρυτάνισσα»: Οι αντιδράσεις δεν είναι γλωσσικές, αλλά κοινωνικές - Η τοποθέτηση της Γλωσσολογικής Εταιρείας Κύπρου
Δημοσιεύθηκε 20.11.2026 15:01
Header Image

Εικονογράφηση της Silke Feuerstein για το δημιουργικό κέντρο FABRICA, στο πλαίσιο της επίσημης αφίσας της UNESCO για τη Διεθνή Ημέρα Μητρικής Γλώσσας (21 Φεβρουαρίου 2010). © UNESCO 2009.

Η Γλωσσολογική Εταιρεία Κύπρου εξηγεί γιατί τύποι όπως «βουλεύτρια», «δικάστρια» και «πρυτάνισσα» είναι γραμματικά ορθοί και πώς οι αντιδράσεις στη χρήση τους συνδέονται με το κοινωνικό κύρος των επαγγελμάτων, τις έμφυλες αντιλήψεις και την παρουσία των γυναικών σε παραδοσιακά ανδροκρατούμενους χώρους.

Καθώς τον τελευταίο καιρό έχουν διατυπωθεί στο δημόσιο πεδίο απορίες σχετικά με το ποια είναι η θέση της Γλωσσολογίας για τα θηλυκά επαγγελματικά ουσιαστικά, όπως «βουλεύτρια» ή «πρυτάνισσα», η Γλωσσολογική Εταιρεία Κύπρου συνοψίζει εδώ τη θέση που προκύπτει από βασικές αρχές της επιστημονικής μελέτης της γλώσσας.

Οι θηλυκοί αυτοί τύποι ίσως ξενίζουν γιατί στις πατριαρχικές κοινωνίες, στις οποίες οι γυναίκες δεν είχαν πρόσβαση σε όλα τα επαγγέλματα και αξιώματα, δεν υπήρχαν τα αντίστοιχα θηλυκά ουσιαστικά. Όταν όμως γυναίκες κατακτούν κάποιο παραδοσιακά ανδροκρατούμενο επάγγελμα ή αξίωμα, η ίδια η γλώσσα μάς παρέχει δυνατότητες κατονομασίας τους, με ήδη υπάρχουσες καταλήξεις όπως «-ισσα» (π.χ. «μάγειρας» – «μαγείρισσα»), «-τρια» (π.χ. «χορευτής» – «χορεύτρια») κ.λπ., που ως καταλήξεις έχουν μακραίωνη παρουσία στην ελληνική γλώσσα και ακολουθούν με απόλυτη συνέπεια τους γραμματικούς κανόνες της.

Η αποδοχή ενός νέου ή σπανιότερου τύπου επηρεάζεται βεβαίως από παράγοντες όπως η συχνότητα χρήσης και η συμμόρφωση με τους κανόνες της γραμματικής. Απόλυτη συμμόρφωση ωστόσο υπάρχει και στους νέους σχηματισμούς: τύποι όπως «βουλεύτρια», «δικάστρια» ή «πρυτάνισσα» σχηματίζονται ακριβώς όπως οι καθιερωμένοι «χορεύτρια», «πωλήτρια» ή «μαγείρισσα». Η χαμηλή συχνότητα των νέων τύπων μπορεί να οφείλεται στο ότι οι επικοινωνιακές περιστάσεις στις οποίες  εμφανίζονται δεν είναι πολλές, αλλά και στο ότι δεν είναι επιθυμητοί για κοινωνικούς λόγους: είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον ότι οι αντιδράσεις φαίνεται να εντείνονται σε επαγγέλματα ή αξιώματα υψηλού κοινωνικού κύρους. Η «βουλεύτρια» μπορεί να ξενίζει ορισμένα άτομα, ενώ η «πωλήτρια» είναι απολύτως αυτονόητη. Η «δικάστρια» προκαλεί αντιδράσεις, ενώ η «καθαρίστρια» όχι. Η «πρυτάνισσα» μπορεί να αντιμετωπίζεται ως αδόκιμη, ενώ η «μαγείρισσα» όχι. Προφανώς οι αντιδράσεις αυτές δεν οφείλονται σε παραβιάσεις των κανόνων της γραμματικής, αφού η ίδια η γλώσσα διαθέτει τους μηχανισμούς για να σχηματίσει αυτούς τους τύπους και επομένως δεν τίθεται κανένα θέμα γραμματικής ορθότητας.

Ενδιαφέρουσα επίσης είναι η πεποίθηση ότι ο «σωστός» τύπος είναι ο αρσενικός με θηλυκό άρθρο, π.χ. «η πρύτανης», «η ελεγκτής», «η δικαστής», που ωστόσο έχουν προβλήματα στην κλίση: το «η πρύτανης» στη γενική πτώση είναι «της πρύτανη»; Το «η δικαστής» στη γενική είναι «της δικαστή»; Επίσης, για να δηλωθεί το φύλο κάποτε χρησιμοποιούνται αυθαίρετα αρχαιοπρεπείς τύποι, π.χ. «η πρύτανις – της πρυτάνεως» (αν και το «πρύτανις» ιστορικά είναι αρσενικό), «η κοσμήτωρ – της κοσμήτορος», «η συγγραφεύς – της συγγραφέως» (και, περιέργως, όχι «της συγγραφέα», ακόμα και όταν στην ονομαστική πτώση είναι αποδεκτό το «η συγγραφέας»), «η δικαστής – της δικαστού» (και, περιέργως, όχι «της δικαστή»). Όπως προαναφέρθηκε, οι λόγοι για την προτίμηση σε αυτούς τους γραμματικά προβληματικούς αρσενικούς τύπους με θηλυκό άρθρο είναι, μεταξύ άλλων, κοινωνικοί: οι αρσενικοί τύποι συνδέονται με υψηλού κύρους επαγγέλματα ή θέσεις, ενώ οι θηλυκοί τύποι είναι κοινωνικά αποδεκτοί σε επαγγέλματα πιο χαμηλού κύρους· έτσι, θεωρούνται από πολλές/ούς αποδεκτά τα «καθαρίστρια» και «μαγείρισσα» αλλά όχι τα «δικάστρια» ή «κοσμητόρισσα». Συνακόλουθα, καταλήξεις όπως το «-ισσα» εσφαλμένα και ανιστόρητα θεωρούνται υποτιμητικές επειδή υποτίθεται ότι είναι πιο «λαϊκές», κάτι που στην πραγματικότητα δεν ισχύει, καθώς τα «αρχόντισσα», «βασίλισσα», «καπετάνισσα» κ.λπ. κάθε άλλο παρά υποτιμητικές ή αρνητικές συνδηλώσεις έχουν, ούτε είχαν ποτέ στην ιστορία της ελληνικής γλώσσας.

Επομένως, το υποτιθέμενο γλωσσικό αισθητήριο που καταδικάζει ως αδόκιμα πολλά επαγγελματικά ουσιαστικά με θηλυκές καταλήξεις δεν αντικατοπτρίζει τη γνώση των φυσικών ομιλητριών/τών για τη γραμματική της γλώσσας. Αντίθετα, οι αρνητικές κρίσεις στην πραγματικότητα είναι κοινωνικές: σε καταλήξεις όπως το «-ισσα» αυθαίρετα αποδίδεται αρνητικό πρόσημο λόγω κοινωνικών θέσεων για τη γλωσσική ορθότητα, συχνά σε συνδυασμό με πατριαρχικές απόψεις. Επομένως ορθά επαναδιεκδικούνται αυτές οι καταλήξεις από δικάστριες, βουλεύτριες, καπετάνισσες του ναυτικού, διδακτόρισσες κ.λπ., προκειμένου να αμβλυνθούν οι όποιες αρνητικές κοινωνικές κρίσεις τις συνοδεύουν και να γίνει και γλωσσικά ορατή η παρουσία των γυναικών σε παραδοσιακά ανδροκρατούμενους επαγγελματικούς χώρους.

Η επιστήμη της Γλωσσολογίας εστιάζει στη μελέτη της γλωσσικής χρήσης, που δείχνει ότι η επαναδιεκδίκηση του θηλυκού γραμματικού γένους εξαπλώνεται και εντείνεται, στο όνομα και της γραμματικής ορθότητας και της ισότητας των φύλων. Η αρχική έλλειψη εξοικείωσης με τους θηλυκούς τύπους δεν αποτελεί επαρκή λόγο για την απόρριψή τους. Αντίθετα, η χρήση τους θα πρέπει να θεωρείται ευκαιρία για διεύρυνση των γλωσσικών μας επιλογών και εμπλουτισμό της γλώσσας μας.

Το κείμενο αποτελεί την αυτούσια τοποθέτηση της Γλωσσολογικής Εταιρείας Κύπρου σχετικά με τα θηλυκά επαγγελματικά ουσιαστικά.

Πολιτική Δημοσίευσης Σχολίων

Οι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας parathyro.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθούν ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευση τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν. Προτρέπουμε τους αναγνώστες μας να κάνουν report / flag σχόλια που πιστεύουν ότι παραβιάζουν τους πιο πάνω κανόνες. Σχόλια που περιέχουν URL / links σε οποιαδήποτε σελίδα, δεν δημοσιεύονται αυτόματα.

Τελευταία νέα