Της Μαρίας Γεωργίου, Εξωτερικός Συνεργάτης
Αν ο πολιτισμός είναι η ψυχή ενός τόπου, τότε η διοίκηση είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτή η ψυχή αποκτά φωνή, δομή και προοπτική. Και ο πρόσφατος απολογισμός του Υφυπουργείου Πολιτισμού για το 2025 δείχνει ότι στην Κύπρο κάτι αρχίζει να αλλάζει ουσιαστικά: ο πολιτισμός παύει να είναι απλώς δραστηριότητα και εξελίσσεται σε στρατηγικό κεφάλαιο.
Αναδεικνύεται ότι το Υφυπουργείο Πολιτισμού κινείται πλέον με μια πιο συγκροτημένη και πολυεπίπεδη προσέγγιση. Αναδεικνύεται ότι το Υφυπουργείο κινείται σε μια ολιστική κατεύθυνση, αγγίζοντας τόσο την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς όσο και τη στήριξη της σύγχρονης δημιουργίας. Η συντήρηση και αναβάθμιση αρχαιολογικών χώρων, η ενίσχυση μουσείων, η προώθηση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς και η επένδυση στην πολιτιστική παιδεία συνθέτουν ένα πολυεπίπεδο έργο που εδραιώνει τον πολιτισμό ως βασικό πυλώνα δημόσιας πολιτικής.
Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στη διοίκηση, η οποία φαίνεται να λειτουργεί με αυξανόμενο βαθμό συντονισμού και στρατηγικής συνέπειας. Ο ρόλος της Υφυπουργού, του Γενικού Διευθυντή, των Διευθυντών των Τμημάτων και των επιμέρους υπηρεσιών δεν περιορίζεται πλέον στη διαχείριση, αλλά επεκτείνεται στον σχεδιασμό, στην υλοποίηση και κυρίως στη διασύνδεση πολιτικών. Αυτό είναι κρίσιμο, γιατί ο πολιτισμός δεν είναι ποτέ μονοδιάστατος: είναι ταυτόχρονα παιδεία, οικονομία, διπλωματία και κοινωνική συνοχή.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ενίσχυση των πολιτιστικών και δημιουργικών βιομηχανιών. Τα χορηγικά προγράμματα, η στήριξη κινηματογραφικών παραγωγών, θεατρικών έργων και φεστιβάλ, καθώς και η εισαγωγή νέων εργαλείων όπως το Grants4Arts και τα προγράμματα ψηφιακής αναβάθμισης, αποδεικνύουν μια συνειδητή προσπάθεια να δημιουργηθούν συνθήκες βιωσιμότητας για τους δημιουργούς.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο πολιτισμός δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως πεδίο έκφρασης, αλλά και ως αναπτυξιακός μοχλός. Η σύνδεσή του με τον τουρισμό, την τοπική ανάπτυξη και τη δημιουργία θέσεων εργασίας καταδεικνύει τη δυναμική του ως οικονομικού πυλώνα. Παράλληλα, η ενίσχυση της διεθνούς παρουσίας της Κύπρου, μέσω συμμετοχών σε μεγάλες διοργανώσεις, διμερών συμφωνιών και της ανάπτυξης πολιτιστικών κέντρων στο εξωτερικό, επιβεβαιώνει τον ρόλο του πολιτισμού ως εργαλείου ήπιας ισχύος (soft power).
Ωστόσο, η πιο ενδιαφέρουσα ανάγνωση του απολογισμού δεν βρίσκεται μόνο σε όσα έγιναν, αλλά σε όσα διαφαίνονται ότι μπορούν να γίνουν. Γιατί αν κάτι γίνεται σαφές, είναι ότι η Κύπρος βρίσκεται στο μεταίχμιο: από μια περίοδο διάσπαρτων αλλά αξιόλογων δράσεων, σε μια φάση όπου απαιτείται ένα συνεκτικό, μετρήσιμο και εξωστρεφές πολιτιστικό μοντέλο.
Ωστόσο, η επόμενη φάση απαιτεί μια πιο σαφή μετάβαση: από το σύνολο σημαντικών και αξιόλογων δράσεων προς ένα συνεκτικό πολιτιστικό οικοσύστημα με μετρήσιμο αντίκτυπο. Αναδεικνύεται η ανάγκη για περαιτέρω διασύνδεση μεταξύ δημιουργών, θεσμών, εκπαίδευσης και αγοράς, έτσι ώστε η πολιτιστική παραγωγή να αποκτήσει μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και εξωστρέφεια.
Η επένδυση σε δεδομένα και χαρτογράφηση του τομέα, όπως το πρόγραμμα «ΑΤΛΑΣ», αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Δημιουργεί τις προϋποθέσεις για πιο τεκμηριωμένες πολιτικές και καλύτερη κατανόηση των αναγκών τόσο των δημιουργών όσο και του κοινού. Παρόμοια, οι δράσεις ψηφιοποίησης και οι νέες πλατφόρμες επικοινωνίας ανοίγουν τον δρόμο για έναν πιο σύγχρονο και προσβάσιμο πολιτισμό.
Στρατηγικά, αναδεικνύεται επίσης η ανάγκη για περαιτέρω ενεργοποίηση του ιδιωτικού τομέα και τη δημιουργία νέων χρηματοδοτικών εργαλείων. Η πρόβλεψη για φορολογικά κίνητρα προς πολιτιστικά ιδρύματα αποτελεί μια σημαντική εξέλιξη, που μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την ανάπτυξη ενός πιο δυναμικού και ανθεκτικού πολιτιστικού οικοσυστήματος.
Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, είναι βαθύτερο: είναι η διαμόρφωση μιας ισχυρής, σύγχρονης και αναγνωρίσιμης πολιτιστικής ταυτότητας για την Κύπρο. Μιας ταυτότητας που θα γεφυρώνει το παρελθόν με το παρόν, την παράδοση με την καινοτομία, το τοπικό με το διεθνές.
Πρωτοβουλίες όπως το Πολιτιστικό Χωριό Λέμπας, η ενίσχυση της Κυπριακής Βιβλιοθήκης και η ανάδειξη της Λάρνακας ως Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης το 2030 αποτελούν σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Δεν είναι μόνο έργα· είναι φορείς ενός ευρύτερου αφηγήματος για το ποια Κύπρος θέλουμε να προβάλλουμε στον κόσμο.
Ίσως τελικά το πιο «viral» στοιχείο του πολιτισμού να μην είναι μια εκδήλωση ή μια επιτυχία, αλλά η ίδια η ικανότητα ενός κράτους να αφηγηθεί τον εαυτό του με συνέπεια, αυτοπεποίθηση και όραμα.
Και σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η Κύπρος φαίνεται να διαθέτει όχι μόνο το πολιτιστικό απόθεμα, αλλά και τη διοικητική ωριμότητα για να το αξιοποιήσει στρατηγικά.
Η επόμενη φάση δεν είναι απλώς να κάνουμε περισσότερα. Είναι να κάνουμε πιο συνδεδεμένα, πιο μετρήσιμα και πιο εξωστρεφή αυτά που ήδη ξεκίνησαν. Να περάσουμε από τη δράση στη στρατηγική με αντίκτυπο.
Γιατί ο πολιτισμός δεν είναι μόνο αυτό που είμαστε. Είναι κυρίως αυτό που επιλέγουμε να γίνουμε.