Το βιβλίο του Νιαζί Κιζίλγιουρεκ, «Οι εκθέσεις του Νιχάτ Ερίμ. Μύθος και πραγματικότητα», που κυκλοφόρησε στα ελληνικά μόλις τον Οκτώβριο του 2025, έρχεται να αποδομήσει ένα κυρίαρχο πλην «βολικό» αφήγημα δεκαετιών στην ελληνική και ελληνοκυπριακή βιβλιογραφία-αρθρογραφία για τον διαπρεπή Τούρκο συνταγματολόγο, πανεπιστημιακό και πολιτικό, Νιχάτ Ερίμ (1912-1980) και τις θέσεις του στο κυπριακό ζήτημα.
Στη μελέτη του Ν. Κιζίλγιουρεκ – απαλλαγμένη από μονοδιάστατες, εμμονικές και δογματικές προσεγγίσεις – καταδεικνύεται ότι οι θέσεις του Ν. Ερίμ στο Κυπριακό, πρώτα απ' όλα δεν ήταν στατικές, αλλά, προϊόντος του χρόνου, άλλαζαν. Αποδεικνύεται ακόμη ότι αυτές οι διαφοροποιούμενες θέσεις δεν υιοθετούνταν πάντοτε και πλήρως από τις εκάστοτε τουρκικές κυβερνήσεις. Βεβαίως, ο Τούρκος ακαδημαϊκός, πάντα ιδιαιτέρως κυνικός και ωμός, προασπιζόταν τα συμφέροντα του τουρκικού έθνους όπως αυτός τα αντιλαμβανόταν καλύτερα. Όμως δεν υπήρξε ποτέ ο ακραίος διχοτομιστής ή ο βίαιος θιασώτης της επαναπροσάρτησης της Κύπρου στην τουρκική επικράτεια, όπως του καταλογίζεται πλειστάκις. Κι αυτό συμβαίνει στην ελληνική και ε/κ πλευρά, κυρίως από τους θιασώτες της σκληρής γραμμής στο Κυπριακό.
Όπως υποστηρίζει ο Ν. Κιζίλγιουρεκ, η Τουρκία μεταξύ 1954 -1959, δηλαδή μέσα σε τέσσερα χρόνια, άλλαξε στάση στο Κυπριακό συνολικά έξι φορές. Συγκεκριμένα, οι διαφοροποιήσεις έχουν ως εξής:
α) Η Κύπρος να παραμείνει υπό βρετανική κυριαρχία,
β) Η Κύπρος να δοθεί στην Τουρκία,
γ) Αποδοχή της πρότασης Ράντκλιφ,
δ) Διχοτόμηση,
ε) Αποδοχή της πρότασης Μακμίλαν,
στ) Ανεξάρτητο Κυπριακό Κράτος, με παράλληλο αποκλεισμό της Ένωσης και της διχοτόμησης.
Οι θέσεις του συνταγματολόγου Ν. Ερίμ, δεν ταυτίζονταν πάντα με τις θέσεις της τουρκικής κυβέρνησης. «Ο Ερίμ διαφώνησε με την άποψη της τουρκικής κυβέρνησης και της τ/κ ηγεσίας για συνέχιση του αποικιοκρατικού καθεστώτος στην Κύπρο» (σελ. 4). Επίσης, ο ίδιος «ήθελε να εξεταστεί το δικαίωμα της ελεύθερης εγκατάστασης των Τούρκων και των Ελλήνων στην Κύπρο από το εξωτερικό. Το δικαίωμα αυτό θα το είχαν και οι Τουρκοκύπριοι και οι Ελληνοκύπριοι» (σελ.6). Ο Ν. Ερίμ, πιστεύει ο Ν. Κιζίλγιουρεκ, «θεωρούσε τόσο την Ένωση όσο και την παραχώρηση του νησιού στην Τουρκία ως ‘τα δυο άκρα’» (σελ. 9).
Ο Ν. Ερίμ, υπογραμμίζει ο Ν. Κιζίλγιουρεκ, «σε αντίθεση με τον Ραούφ Ντενκτάς, υπήρξε μεγάλος υποστηρικτής των συμφωνιών Ζυρίχης – Λονδίνου» (σελ.50). Και συμπληρώνει: «Είναι ειρωνεία της Ιστορίας ότι ο Νιχάτ Ερίμ, ο οποίος θεωρείται από πολλούς ως ο ‘εμπνευστής’ του Ταξίμ, επαινούσε τις συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου που απαγόρευαν τη διχοτόμηση» (σελ. 51). Και καταλήγει: «Ο Ερίμ δεν διέθετε σταθερή και συνεκτική πολιτική γραμμή» (σελ. 53).
Ο συγγραφέας του βιβλίου στο οποίο αναφερόμαστε, αποδίδει το ελληνικό και ε/κ αφήγημα περί του Ν. Ερίμ σε «συνωμοσιολογική ανάγνωση της ιστορικής πραγματικότητας» (σελ. 63). Ο Ν. Κιζίλγιουρεκ, αναφορικά με τις δύο εκθέσεις του Ν. Ερίμ για το Κυπριακό, αποδίδει στον Νεοκλή Σαρρή μεταφραστικά λάθη, εσφαλμένες ή αυθαίρετες ερμηνείες, ενδεχομένως και εσκεμμένα. Και καταλήγει: «Δυστυχώς, οι ανακριβείς ισχυρισμοί του Σαρρή έχουν γίνει αποδεκτοί ως ‘γεγονότα’ και αναπαράγονται άκριτα σε πολλά και διάφορα κείμενα εδώ και χρόνια» (σελ. 57).
Πιστεύω ότι το βιβλίο του Ν. Κιζίλγιουρεκ δεν γράφτηκε για να εξαγνίσει ή να αθωώσει μια σκληρή και άτεγκτη προσωπικότητα όπως ο Ν. Ερίμ. Γράφτηκε για να υποδείξει ότι στην ιστορική εξέλιξη των πολιτικών πραγμάτων τίποτα δεν είναι στατικό και μονοδιάστατο, τίποτα δεν παραμένει απαρασάλευτο και ανεπηρέαστο από το ευρύτερο γίγνεσθαι περιφερειακά και παγκόσμια. Ο Ν. Ερίμ δεν τελεύτησε την εμπλοκή του στο κυπριακό ζήτημα όπως την άρχισε. Ομοίως και οι μετέπειτα σύμβουλοι των εκάστοτε τουρκικών κυβερνήσεων, αλλά και οι Τούρκοι ηγέτες. Αλλάζουν οι εποχές, αλλάζουν οι συνθήκες, αλλάζουν οι ηγέτες και οι σύμβουλοί τους. Όλα αλλάζουν. Εμείς πρέπει να είμαστε έτοιμοι ν’ αφουγκραζόμαστε αυτές τις αλλαγές και να ενεργούμε αναλόγως…
*Δημοσιογράφος