«The tradition of the oppressed teaches us that the ‘state of emergency’ in which we live is not the exception but the rule. We must attain to a conception of history that is in keeping with this insight. Then we shall clearly realise that it is our task to bring about a real state of emergency» [Walter Benjamin, Thesis VIII, Theses on the Philosophy of History, 1940].
Μεν αντζελωσιάζεστε!
Η συστηματική προσπάθεια υποταγής της πολιτιστικής παραγωγής στις ανάγκες της καθεστωτικής αυτο-νομιμοποίησης δεν αποτελεί κάποια αιφνίδια παρέκκλιση από το πώς δρα και συμπεριφέρεται η οικονομική και πολιτική εξουσία (και) της Κύπρου. Τουναντίον: αποτελεί τη διαχρονική δομική λογική της και ταυτόχρονα τον μηχανισμό με τον οποίο μετατρέπει τον πολιτισμό από διεπιστημονικό πεδίο αμφισβήτησης και κοινωνικοπολιτικής καινοτομίας, σε αποστειρωμένο, ελεγχόμενο, επικουρικό εξάρτημα του status quo. Με τη σύσταση και τη δραστηριότητα του Υφυπουργείου Πολιτισμού και τη βολική, οργανική πλέον, υποστήριξη από την οικονομική ευχέρεια πρωτοβουλιών ιδιωτικής προβολής, φοροτεχνικών τεχνασμάτων και art-washing, η λογική αυτή απλώς εντάθηκε, αποκτώντας ένα πιο επιθετικό, θεσμικά κατοχυρωμένο και επικοινωνιακά συστηματικό πρόσωπο.
Από τη μετατροπή του Προεδρικού Μεγάρου σε αδόκητη εθνική πινακοθήκη με commissioner, ξεναγούς και catering έως το επιτελεστικό re-branding του κτηρίου της ΣΠΕΛ σε Μουσείο Σύγχρονης και Μοντέρνας Τέχνης, και την έριδα για την οικειοποίηση και εκμετάλλευση του Ριάλτο ως real estate asset, παρά ως θεσμού, και πέρα από το ακίνητο της Πλατείας Ηρώων (το απροκάλυπτα μα και αφελέστατα απλοϊκό νεοφιλελεύθερο άρθρο στην Cyprus Mail εν κουτσιά καθαρισμένα), αλλά και πιο πριν, με την ακύρωση της Manifesta 6, την απουσία μας από την 59η Μπιενάλε Βενετίας (μα πού εχάθηκε ο Πρόδρομος;!), τη διαταγή για απόσυρση/λογοκρισία της έκδοσης «Στες Πέτρες», τις κρατικές παρεμβάσεις σε κινηματογραφικά σενάρια προς εξυπηρέτηση του κυρίαρχου ιδεολογικοπολιτικού αφηγήματος (αλλά οκ, παίζει το ΡΙΚ κυπριακό σινεμά τις νύχτες), η εκτελεστική εξουσία - σε αγαστή σύμπνοια με την ιδιωτική, ντόπια και non-dom χορηγική ολιγαρχία, στην οποία εκχωρεί χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς για να ασκήσουν εταιρικές φιλανθρωπικές χειρονομίες, την ίδια στιγμή που εχθρεύεται απερίφραστα την παρουσία της Σχολής Χαρακτικής και του Μουσείου του Χαμπή στα Πλατανίσκια (άλλο ένα real estate ζήτημα) - επιδεικνύει μια σταθερή απέχθεια στην κριτική δυναμική της πολιτιστικής παραγωγής του τόπου. Προτιμά - αρέσκει της! - το απονευρωμένο, το γυαλιστερό «διακοσμητικό σημαίνον», που της επιτρέπει άλλωστε μέσω των μηχανισμών ιδιοποίησης και εμπορευματοποίησης να αντικατοπτρίζει και να πιστοποιεί θεσμικά και ταξικά την «καλλιέργειά» της κατά το δοκούν.
Αυτή τη διακοσμητική αντίληψη είναι που κατοχυρώνει και η περίφημη νομοθεσία για το 1% για εμπλουτισμό των δημόσιων κτηρίων με έργα τέχνης. Ένας νόμος που, πέρα από τα προβλήματα και τις αδυναμίες του, καθιερώνει την υποχρεωτική αγορά εικαστικών έργων κατά την ανέγερση/αγορά/μίσθωση κτηρίων από δημόσιους φορείς, όχι ως μέρος μιας πολυπαραγοντικής πολιτισμικής στρατηγικής που έρχεται σε ρήξη με τις συνθήκες ομηρείας και επισφάλειας της παραγωγής πολιτιστικού προϊόντος στην Κύπρο, μα ως πράξη ελεημοσύνης, υπό την εποπτεία και τον έλεγχο του Υφυπουργείου Πολιτισμού - και με τις ευχές καλλιτεχνών.
Η επισφάλεια αυτή που συντηρείται από μια τέτοια ιδεολογική αντίληψη και εμμονή - αλλά και την αδράνεια και τη χρόνια αδυναμία της καλλιτεχνικής κοινότητας για ακηδεμόνευτη συλλογική διεκδίκηση νέων χώρων, δομών, θεσμών και λεξιλογίων, πέρα από status και εξαρτήσεις, πέρα από τη ναρκισσιστική θυματοποίησή της και το υπαρξιακό της δράμα, και πέρα από την απολιτίκ εξυπηρέτηση του gentrification - έχει αναχθεί σε οντολογική προϋπόθεση του εγχώριου πολιτισμικού πεδίου. Και κατ’ επέκταση στην κινητήρια δύναμη της έντονης εσωτερίκευσης των όρων περιθωριοποίησής του, που, παρ’ όλες τις μεμονωμένες ενστάσεις, έχει εδραιώσει την κανονικότητα της υποταγής του στην αναπαράσταση και στην επαιτεία.
Σε έναν τόπο, όμως, όπου η συγκεντρωτική, γραφειοκρατική διακυβέρνηση επιδομάτων είναι από τη μια και η ιδιοποίηση συμβολικού, θεσμικού και χωροταξικού κεφαλαίου από τη χρηματοπιστωτική ολιγαρχία από την άλλη, το ζήτημα δεν θα ήταν άλλωστε ποτέ οι συνθήκες κριτικής διεπιστημονικής πολιτιστικής παραγωγής, μα η απορρόφηση και η εύπεπτη κατανάλωση συμβολικής και οικονομικής υπεραξίας.
Καλή σας χώνεψη.